Volledig scherm
Minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (D66). © ANP

Misbruik bij hulporganisaties nooit helemaal uit te roeien

Hulporganisaties moeten misstanden verplicht gaan melden. Daarvoor pleitte het Centraal Bureau Fondsenwerving, de toezichthouder voor goede doelen, vandaag tijdens een gesprek met Kamerleden. Hulporganisaties zelf willen vooral hun gedragscode aanscherpen in een poging om misbruik door hulpverleners ‘met wortel en tak’ uit te roeien.

Toch benadrukken zij dat nooit helemaal valt uit te sluiten dat hulpverleners in noodsituaties misbruik maken van kwetsbare mensen. ,,Het zit in de mensen”, zei directeur Pim Kraan van Save the Children in het gesprek met de Tweede Kamer. ,,Zodra er gelegenheid is, zal dit voorkomen.”

De Kamer sprak met hulporganisaties Oxfam Novib, Save the Children, Rode Kruis, Artsen zonder Grenzen, Plan Nederland en Cordaid. Ook werden toezichthouders en een deskundige ondervraagd naar aanleiding van seksueel misbruik bij de Britse tak van Oxfam op Haïti, Artsen zonder Grenzen en Plan International. De Kamer wil weten wat er moet gebeuren om zulke misstanden te voorkomen, vooral bij organisaties die met belastinggeld gesubsidieerd worden door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Een helder antwoord kregen ze niet.

Onder druk van minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking komt er een actieplan integriteit. Het Rode Kruis pleitte daarbij voor een toezichthouder. ,,Vreemde ogen dwingen”, aldus directeur Gijs de Vries. Maar het is de Kamer niet duidelijk of de organisaties ieder voor zich het wiel uit gaan vinden of dat er één plan komt.

Keerzijde

Quote

Het lijkt nu alsof al ons personeel wordt gewan­trouwd, terwijl er óók veel goede dingen worden gedaan

Monique van ’t Hek

Daarnaast willen de hulporganisaties dat misstanden eerder worden gemeld en dat er vaker onderzoeken worden gedaan. Dat heeft als keerzijde dat er ook vaker incidenten in de publiciteit komen, stelt adjunct-directeur Katrien Coppens van Artsen Zonder Grenzen. Ze deed daarom een oproep: ,,Ga bij een volgend incident niet als een pitbull reageren.”

Met name VVD en PVV reageerden fel op de misstanden. Zo had PVV-Kamerlid Danai van Weerendburg een mea culpa willen horen bij Oxfam Novib-directeur Farah Karimi. ,,Ik mis zelfreflectie.” VVD-Kamerlid Bente Becker pleit er al langer voor geld terug te vorderen bij Oxfam. ,,Er is misschien geen fraude gepleegd, maar er zijn vast mensen die hier geen geld aan hadden willen geven.”

Karimi zei dat gevoel te begrijpen. ,,Er is geld gegaan naar schoon water, naar sanitatie. Nu vraagt u aan mij, omdat een paar mensen zich hebben misdragen – onacceptabel - dat het geld moet worden teruggehaald. Waar moet dat vandaan komen? Een ander hulpproject? Ik wil het niet goedpraten, maar wel in perspectief zetten.”

Ook Kees Zevenbergen van Cordaid pleitte voor proportionaliteit. ,,Als één iemand iets fout doet, moeten daar duizend mensen voor boeten?” Monique van ’t Hek van Plan Nederland: ,,Het lijkt nu alsof al ons personeel wordt gewantrouwd, terwijl er óók veel goede dingen worden gedaan.”

Promotiemeisjes

PvdA-Kamerlid Kirsten van den Hul stelde dat hulporganisaties niet de enige zijn die met dergelijke misstanden hebben te maken. ,,We hadden deze zaal ook kunnen vullen met sportverenigingen, sommige geloofsorganisaties of met een grote bierbrouwer, zo hebben we dit weekend nog kunnen lezen”, zei zij, verwijzend naar een bericht in NRC over promotiemeisjes in Afrika.

Daarbij is het een kwestie die grenzen overstijgt. Veel hulporganisaties hebben een Nederlandse tak, maar vallen onder een internationale koepel. Nederlandse organisaties kunnen hun eigen personeel dan wel goed doorlichten – zo vraagt Plan Nederland van iedere nieuwe medewerker een Verklaring Omtrent Gedrag – maar dat is moeilijker als er in een land met lokale mensen wordt gewerkt. Zeker in een chaotische noodhulpsituatie is adequate screening dan lastig.

De misstanden werden door ieder als onacceptabel bestempeld. ,,Onze sector wil de wereld beter maken”, zei Karimi van Oxfam Novib. ,,We willen worden afgemeten aan hoge morele standaarden. Practice what you preach is ons devies. Daarom doet het ook zoveel pijn.”

Bart Romijn van branchevereniging Partos benadrukte dat het ‘een weerbarstig’ probleem is. ,,Het is zo oud als de geschreven geschiedenis van de mensheid.”