Volledig scherm
Het preventieakkoord moet bereiken dat mensen minder roken en problematisch drinken en gezonder eten

RIVM kritisch over hoge ambities in preventieakkoord

Alle maatregelen op een rijDe doelen in het preventieakkoord voor het terugdringen van overgewicht en overmatig alcoholgebruik zijn te hoog gegrepen, blijkt uit een doorrekening van het RIVM. Toch weigert staatssecretaris Blokhuis zijn ambities om Nederlanders veel gezonder te laten leven, terug te schroeven.   

Morgen presenteert staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) het lang verwachte Nationaal Preventieakkoord. Hij ziet deze polderdeal als een mooie eerste stap in zijn hogere doel om de verwachte trends qua leefstijl in de gunstige richting om te buigen. Zodat er in 2040 minder mensen roken, problematisch alcohol gebruiken en overgewicht hebben. 

Dat lukt maar deels, blijkt uit een nog vertrouwelijke doorrekening van het RIVM die in handen is van deze krant. Van lang niet alle ingrepen is duidelijk wat ze exact opleveren en extra maatregelen zijn nodig om alle doelstellingen te halen. 

Vinger aan de pols

De staatssecretaris heeft echter altijd de intentie gehad om, samen met het RIVM, de komende jaren de vinger aan de pols te houden. Mocht het tij niet snel genoeg keren, dan liggen nieuwe ingrepen op preventiegebied voor de hand.

Er is ook tijd, want de verste doelstellingen zijn voor 2040 vastgelegd. Tegen die tijd moet bijvoorbeeld minder dan 5 procent van de volwassenen roken, is de ambitie. Het RIVM acht die doelstelling zo goed als haalbaar. 

Een ander doel, minder dan 38 procent van de volwassenen met overgewicht, blijkt een stuk uitdagender. Het RIVM komt uit op bijna 60 procent. Bij alcohol moet minder dan 5 procent van de volwassenen over 22 jaar overmatig drinken. Daar houdt het RIVM rekening met ruim 8 procent.

Het leeuwendeel van de afspraken in het preventieakkoord kwamen de afgelopen maanden al op straat te liggen, maar pas kort geleden werden definitief knopen doorgehakt over politieke hangijzers, zoals de prijs van een pakje sigaretten.  

Definitieve afspraken preventieakkoord:

Ambities roken

Huidige situatie:
23,1 procent volwassenen rookt, 8 procent jongeren rookt, 9 procent zwangere vrouwen rookt

Ambitie voor 2020:
Minder dan 20 procent volwassenen rookt, minder dan 5 procent zwangere vrouwen rookt

Ambitie voor 2040:
Minder dan 5 procent volwassenen rookt, geen enkele jongere of zwangere vrouw rookt meer

Per 2020 worden rookwaren bij supermarkten uit het zicht gehaald en per 2021 bij andere verkooppunten. Ook is reclame in en aan de voorgevel van verkooppunten vanaf 2021 niet meer toegestaan.

De accijns op tabak wordt verhoogd tot 10 euro in 2023 met een eerste verhoging van de prijs van een pakje sigaretten met 1 euro in 2020. Om substitutie (overstappen naar alternatieve producten, red.) te beperken zal ook voor andere producten zoals shag, volumetabak en heatsticks een in absolute zin gelijke accijnsverhoging plaatsvinden.

Rookwaren worden vanaf 2020 verpakt in neutrale verpakkingen. Voor sigaretten geldt dit vanaf 2020. Voor sigaren en e-sigaretten zal dit in 2022 ingaan.

In 2020 zijn alle schoolterreinen, kinderopvanglocaties en kinderboerderijen rookvrij. In 2025 zijn alle speeltuinen en sportverenigingen rookvrij.

Rookruimten in de horeca, de (semi-) publieke sector en in openbare gebouwen worden uiterlijk juli 2022 gesloten. Sluiting van rookruimten in het bedrijfsleven is in 2023 gerealiseerd.

In 2020 doet 50 procent van de rokers een serieuze stoppoging en minstens 20 procent maakt daarbij gebruik van effectieve zorg (zonder financiële drempels voor eerstelijnszorg programma’s). In 2020 krijgen alle zwangere vrouwen die roken een stopadvies van de verloskundig zorgverlener.

Campagnes om de sociale niet-roken norm en het draagvlak voor maatregelen te versterken.

In 2030 is de gehele zorg rookvrij (instellingen voor verslavingszorg in 2020, ziekenhuizen en GGZ in 2025). In 2020 zijn ten minste tien van de top 100 grootste bedrijven in Nederland op weg naar een Rookvrije Generatie. De ambitie is dat in 2040 alle organisaties rookvrij zijn.

Ambities overgewicht

Huidige situatie:
48,7 procent volwassenen met overgewicht, 13,5 procent van de jongeren heeft overgewicht

Ambitie voor 2040: Minder dan 38 procent volwassenen met overgewicht, minder dan 9,1 procent van de jongeren heeft overgewicht 

Meer watertappunten op publieke plekken en in scholen. Frisdrankproducenten stoppen met verkoop suikerhoudende frisdranken op middelbare scholen. Campagnes die bijdragen aan normverandering en bewustwording van problematisch drinkgedrag en hoger kennisniveau over schadelijkheid van gebruik van alcohol. 

Het gebruik van licensed media characters (zoals Dora the Explorer, red) gericht op kinderen onder de 13 jaar op productverpakkingen en uitstallingen wordt ingeperkt op basis van voedingskundige criteria. Supermarkten zullen daarnaast het gebruik van branded characters (zoals de M&M-mannetjes, red.) op verpakkingen van kinderproducten inperken op basis van de criteria van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Gezond aanbod in bedrijfsrestaurants bij de rijksoverheid (2021), in de catering (2022) en in ziekenhuizen (2030).

In 2020 is 50 procent van alle schoolkantines gezond. In 2020 ondersteuning om lokaal gezonde schoolpleinen te realiseren in minimaal 200 gemeenten en scholen.

Sport- en beweegaanbieders zetten zich in en worden lokaal ondersteund om hun aanbod passender te maken voor mensen die inactief zijn.

In het Akkoord Verbetering Productsamenstelling zullen aanvullende afspraken worden gemaakt om branchebreed 5 procent extra suiker uit suikerhoudende zuivelproducten te halen, bovenop bestaande afspraken, en wordt de huidige afspraak van 15 procent minder verkochte calorieën voor A-merk frisdranken, verscherpt naar 25 procent in 2020 en 30 procent in 2025.

In 2020 is in 35 gemeenten een sluitende keten voor kinderen met obesitas. In 2030 is er voor elk kind, gezin en elke volwassene waarbij gewichtsproblematiek wordt gesignaleerd een passend aanbod om tot gezonde gedragsverandering te komen.

Per 1 januari 2019 wordt het uitvoeren van de gecombineerde leefstijl interventie voor volwassenen met overgewicht en een verhoogd gezondheidsrisico of obesitas vergoed vanuit het basispakket.

In 2020 zijn de helft van alle gemeenten actief bezig om jongeren op gezond gewicht te houden en wordt voor 2 miljoen kinderen de leefomgeving gezonder.

Ambities problematisch alcoholgebruik

Huidige situatie: 9,2 procent van de volwassenen drinkt teveel, 8,9 procent van de zwangere vrouwen drinkt teveel

Ambitie voor 2040: 5 procent of minder van de volwassenen drinkt teveel, minder dan 4 procent van de zwangere vrouwen drinkt teveel

Campagnes die bijdragen aan normverandering en bewustwording van problematisch drinkgedrag en hoger kennisniveau over schadelijkheid van gebruik van alcohol.

Vóór 2021 komen alcoholverstrekkers en industrie met oplossingen om bereik en beïnvloeding van jongeren door alcoholuitingen naar redelijkheid te beperken. Alcoholmerken kopen op sociale media geen alcoholmarketing in op profielen die jonger zijn dan 18 jaar.

In alle steden met hoger onderwijs zijn in 2021 integrale plannen ’Studie & Alcoholpreventie’ in uitvoering.

Stijgende naleving van de leeftijdsgrens bij verstrekking van alcohol (voor thuisconsumptie, consumptie ter plaatse en onlineverkoop) naar 100 procent in 2030.

Verbetering aanbod zorgprofessionals met betrekking tot zwangeren, inclusief updaten en implementatie van de online interventie ‘Alcoholvrij Zwanger’.

In 2020 is er een keten van (online) interventies en zijn er per doelgroep zorgpaden ontwikkeld en op lokaal niveau geïmplementeerd; Er komt meer aandacht voor vroege signalering.

In de Drank- en Horecawet wordt het stunten met prijzen van alcoholhoudende producten verder gereguleerd. Het toegestane percentage korting op de reguliere prijs wordt beperkt tot maximaal 25 procent.