Volledig scherm
Minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat © EPA

Sigaar uit eigen doos? Vijf vragen over de Groningse gasdeal van Wiebes

Bij de gasdeal die minister Wiebes deze week sloot met oliegiganten Shell en ExxonMobil blijkt een forse adder onder het gras te zitten. Groningers én Tweede Kamerleden vragen zich af of de belastingbetaler de dupe is.

Volledig scherm
Protest in Zeerijp © ANP

Het leek afgelopen maandag nog zo mooi. Tijdens een persconferentie kondigde minister Eric Wiebes van Economische Zaken aan dat hij de oliebedrijven had overgehaald om 500 miljoen euro in een toekomstfonds voor Groningen te stoppen. ,,In de onderhandelingen met Shell en ExxonMobil heb ik indringend verzocht om daar van hun kant een bijdrage aan te leveren.”

De Staat past hetzelfde bedrag bij, zodat een miljard euro beschikbaar komt om de leefbaarheid in de gasprovincie uit het slop te trekken. Maar wat blijkt? Die 500 miljoen van de oliebedrijven is in de praktijk niet meer dan 135 miljoen euro. Door een ingewikkelde constructie krijgen de oliebedrijven na hun ‘gulle gift’ maar liefst 365 miljoen euro retour van Wiebes.

1. Houdt Wiebes ons allemaal voor de gek?

Zelf houdt de minister vol dat de NAM – waarvan Shell en ExxonMobil eigenaar zijn – een half miljard euro in het fonds zal stoppen. En dat klopt ook. Maar omdat de NAM en de Staat in het verleden al hebben afgesproken dat ze alle kosten van de gaswinning delen, gaat de Staat dat nu ook doen. Dat betekent dat de Staat 73 procent van de gift van 500 miljoen aan de NAM teruggeeft: dat is 365 miljoen euro.

2. Waar komt die 73 procent vandaan?

In 1963 – toen het gasveld in Groningen net was ontdekt – spraken de NAM en de Staat af dat 90 procent van de gasbaten naar de staatskas zou gaan. De rest van de winst was voor de oliemaatschappijen. Oók werd afgesproken dat 64 procent van de kosten van gaswinning voor rekening van de overheid zou komen. In de nieuwe gasdeal heeft Wiebes toegezegd dat dit percentage omhoog gaat naar 73 procent.

Volledig scherm
Groningse boeren protesteren in Den Haag © Phil Nijhuis

3. Waarom gaat de Staat meer betalen?

Het kabinet wil dat de gaskraan in Groningen wordt dichtgedraaid. Maar het gasveld is nog niet leeg: er blijft voor zo’n 70 miljard euro aan gas in de grond zitten. Shell en ExxonMobil kunnen daarvoor een fikse claim indienen. Dat doen ze nu niet, maar in ruil eisen ze wel dat de Staat meer bijdraagt aan alle kosten én minder ontvangt aan gasbaten. Van al het gas dat tot 2030 nog uit de grond komt, incasseert de overheid 73 procent van de winst, in plaats van 90 procent. Daardoor loopt de staatskas tot 2022 jaarlijks zo’n 250 tot 450 miljoen euro mis.

4. Wat vindt de Tweede Kamer ervan?

Volgens Henk Nijboer van oppositiepartij PvdA ‘stinkt de gasdeal aan alle kanten’. Tijdens een gasdebat deze week waren zelfs coalitiepartijen D66 en CDA kritisch. Zij maakten zich boos over het feit dat duizenden oude schadezaken óók volgens de nieuwe 73-procentregel worden afgehandeld. Dat betekent dat de overheid meer moet bijdragen aan schades die de NAM in het verleden op de lange baan schoof.

5. Wat vindt Wiebes zelf van zijn deal?

De minister erkent dat 'een beeld van schimmigheid' is ontstaan. ,,Ik hoor van Kamerleden dat het een complex dossier is. En dat is het ook”, zegt Wiebes. ,,Het is een ingewikkelde deal. Bij nadere bestudering kun je er steeds weer nieuwe vragen bij stellen.”

Volledig scherm
Een bewoner van Loppersum voor zijn beschadigde woning © ANP