Volledig scherm
Oud-minister Jeanine Hennis van Defensie tijdens het debat over het fatale ongeluk met Nederlandse militairen in Mali. © ANP

Val Defensie-minister Hennis betekende redding van Rutte III

De val van Defensie-minister Jeanine Hennis heeft voor een doorbraak gezorgd in de vastzittende formatie van het derde kabinet-Rutte. Omdat drie partijen exact dezelfde ministeries wilden, zat de formatie lange tijd muurvast. Dat bevestigen bronnen rond de kabinetsformatie.

Volledig scherm
Mark Rutte © ANP

Hoewel het niet tot zijn officiële opdracht behoorde, heeft informateur Gerrit Zalm gesprekken gevoerd over welke ministeries zouden toevallen aan de formerende partijen. Dit om problemen bij het verdere verloop van de formatie voor te zijn.

Een kleine drie weken geleden vroeg Zalm in de Stadhouderskamer de politiek leiders van VVD, D66 en CDA welke twee departementen ze hoe dan ook wilden krijgen bij de verdeling van de posten. VVD-onderhandelaar Rutte antwoordde: ,,Financiën en Sociale Zaken.’’ CDA-leider Buma: ,,Financiën en Sociale Zaken’’ D66-voorman Pechtold: ,,Financiën en Sociale Zaken.’’

Zijlstra belonen

Volledig scherm
Halbe Zijlstra

Drie partijen wilden op dat moment precies dezelfde twee departementen. De vierde partij de ChristenUnie had vanwege de kleine vijfkoppige fractie minder te eisen.

Na het eerste vragenrondje grapte Zalm tegen Rutte: ,,Dus je opteert niet voor Algemene Zaken?’’ Waarop Rutte aangaf dat zijn fractievoorzitter Halbe Zijlstra op één van die twee departementen moest komen. Hij wilde Zijlstra belonen, zeggen meerdere betrokkenen. Zijlstra had namelijk al eerder openlijk gezegd dat hij minister van Sociale Zaken wilde worden.

Hard onderzoeksrapport

Volledig scherm
Jeanine Hennis © ad.nl

De politiek leiders weigeren in de daarop volgende dagen ook maar een duimbreed te wijken. Dat verandert wanneer minister Jeanine Hennis op 3 oktober aftreedt om het harde onderzoeksrapport over het ongeluk met de mortiergranaat in Mali. Aan dat Kamerdebat deden de politiek leiders van de vier formerende partijen bewust niet mee.

Dat lag te gevoelig, want Hennis was op dat moment al ministerskandidaat voor Buitenlandse Zaken. Nadat zij afviel als kandidaat-minister, gaf Zijlstra aan dat hij ook wel in was voor Buitenlandse Zaken. Daardoor ontstond er ineens beweging bij onderhandelaar Rutte. In een nieuwe ronde met informateur Zalm zei hij dat zijn voorkeur nu lag bij Algemene Zaken en Buitenlandse Zaken.

In de dagen daarna kon Zalm het gestokte proces vlottrekken. Het CDA kreeg het eerste recht op Financiën en D66 op het ministerie van Sociale Zaken. Het CDA schoof daarvoor senator Wobke Hoekstra naar voren, de D66’er zou onderhandelaar Wouter Koolmees zijn.