Wankelen Omtzigt eerste stresstest voor coalitie

videoDe affaire rond CDA'er Pieter Omtzigt lijkt bezworen. Maar de kwestie heeft wel aangetoond hoe broos de coalitie nog is, met de krapst denkbare meerderheid in de Tweede Kamer.

Volledig scherm
Pieter Omtzigt © ANP

Drie dagen lang klonk slechts een oorverdovende stilte in de affaire rond Pieter Omtzigt, de zo vaak bejubelde pitbull van de CDA-fractie in de Tweede Kamer.

Waar Kamerleden doorgaans pijlsnel zijn met hun mening, bleef het sinds de onthulling van NRC Handelsblad op zaterdag stil. Hooguit roerde een VVD-woordvoerder zich op Twitter over de kwestie. Verder moest er vooral op hoog niveau overlegd worden, tot aan de kring rond premier Rutte.

Probleem

Quote

Het is niet mijn bedoeling om de nabestaan­den met de gevolgen van mijn handelen te confronte­ren

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt

Het probleem van Omtzigt was immers een probleem van het CDA en daarmee één van de hele coalitie. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie leunen met 76 zetels op de krapst mogelijke meerderheid, dus als één Kamerlid in gevaar is, loopt de slagkracht van het kabinet risico.

Zeker als Omtzigt op oorlogspad was geraakt met zijn eigen CDA, had dat de meerderheid onder het kabinet weg kunnen slaan. Gisteravond kon iedereen alsnog opgelucht ademhalen. Een eerste stresstest voor de coalitie is doorstaan.

De bezweringsformule is dat Omtzigt 'de komende tijd' niet meer het woord voert over de MH17 in de Tweede Kamer. Volgens een verklaring die hij gistermiddag gaf, zou het onderzoek naar die ramp 'niet belast' mogen worden 'met een debat over mijn handelen'. Aangevuld met excuses aan de nabestaanden: ,,Het is niet mijn bedoeling om de nabestaanden met de gevolgen van mijn handelen te confronteren.''

Het neerleggen van die portefeuille is zonder meer een aderlating voor hem. Juist Omtzigt manifesteert zich sinds de aanslag op de MH17 als een waakhond bij het verkrijgen van opheldering over wat er exact is gebeurd. Op bijna autistische wijze bestookte hij ministers met vragen over het dossier: tot dusver al ruim 420 (!).

In enkele gevallen leverde die vasthoudendheid ook echt nieuwe informatie op. Bijvoorbeeld hoe luchtvaartmaatschappijen tot de aanslag achteloos over conflictgebieden vlogen. Het maakte Omtzigt tot speurneus voor de nabestaanden, maar juist daar zit nu de pijn: voor hen is de CDA'er van zijn voetstuk afgekukeld.

Kwetsbaar

Geen dossier is immers zo kwetsbaar als de MH17, nepnieuws hierover door een Kamerlid kan iedereen missen als kiespijn. De nabestaanden waren dit weekeinde daarom verbolgen, liet Evert van Zijtveld van Stichting Vliegramp MH17 weten. Zij willen in gesprek met Omtzigt om verdere opheldering te krijgen.

Volledig scherm
Jan Kees de Jager. © ANP

De CDA'er zal het gedwee doen. En met zijn knieval neemt hij ook de onrust in eigen gelederen weg. Omtzigt is namelijk wel de laatste van alle 76 Kamerleden binnen de coalitie die je tegen je wilt hebben.

Hij heeft ronduit een status aparte binnen zijn eigen partij. Enerzijds vanwege zijn rechtlijnigheid in het controleren van de macht: Omtzigt schroomde niet om ook eigen CDA-ministers te bestoken met lastige vragen.

Toenmalig CDA-minister van Financiën Jan Kees de Jager vroeg de fractie destijds bijvoorbeeld 'Omtzigt van zijn rug te halen'. En anderzijds omdat Omtzigt zijn Kamerzetel helemaal zelf wist te bemachtigen.

In 2012 zette de partij hem op een onverkiesbare plek. Men vond hem maar een lastige zeur, had het wel een beetje gehad met hem. Maar Omtzigt vocht terug, met een campagne in zijn Overijsselse woongebied en wist ruim 36.750 voorkeursstemmen binnen te slepen. Dit jaar haalde hij er zelfs 92.000, ongewoon hoge aantallen voor een Kamerlid.

Omdat een partij een volksvertegenwoordiger z'n zetel niet kan afnemen voelt Omtzigt zich eigenlijk altijd gestut met zo'n grote privé-achterban. De partij weet bovendien: als Omtzigt zijn kont tegen de krib gooit, hebben we een probleem. ,,Pieter is net slagroom. Hoe harder je hem klopt, hoe stijver hij wordt'', zei oud-fractievoorzitter Pieter van Geel eens.

Tot dusver had het CDA daar ook vooral baat bij. Zo hing Omtzigt in de broekspijp van staatssecretaris Wiebes over de chaos bij de Belastingdienst, zoals hij ook bijdroeg aan het aftreden van staatssecretaris Frans Weekers in 2014. En met het MH17-dossier ging het eigenlijk niet anders.

Bloed

Sterker, premier Rutte kon zijn bloed soms wel drinken. De premier kreeg van Omtzigt meer dan eens het verwijt dat hij informatie heeft achtergehouden, bijvoorbeeld om de relatie met Rusland niet te verstoren.

Toen Omtzigt dat de premier in een debat voor de voeten gooide was Rutte het zat: ,,Dit zijn ongelofelijke beneden-de-gordel-insinuaties van de heer Omtzigt.''

Op dat dossier zal Omtzigt zich waarschijnlijk nooit meer zo hard roeren. Hij loopt voorlopig in de pas, gestript van zijn strepen, waar het MH17 betreft. En wat zijn mede-coalitiegenoten nog het meest deugd zal doen: de orde in eigen gelederen lijkt hersteld.