Volledig scherm
© AD/Hans Avontuur

Adembenemend Route 62 in Zuid-Afrika

reisreportageMet ossenkarren trokken de voortrekkers vanuit Kaapstad de wildernis in. Op zoek naar meer vrijheid, eigen grond en een betere toekomst. Wie over Route 62 het spoor van de pioniers volgt beleeft Zuid-Afrika vele malen intenser dan de bekendere Garden Route.

Volledig scherm
© AD/Hans Avontuur
Quote

Met een rotsvast vertrouwen in God, trotseer­den ze hitte, droogte en het gevaar van roofdieren en vreemde volkeren

Volledig scherm
Bo-Kaap in Kaapstad © AD/Hans Avontuur
Volledig scherm
Franschhoek © AD/Hans Avontuur
Volledig scherm
© AD/Hans Avontuur
Volledig scherm
Boer Koos © AD/Hans Avontuur
Volledig scherm
Victoria Bay © AD/Hans Avontuur

Mooi asfalt slingert door het weelderige landschap ten oosten van Kaapstad. Bergen die tot boven de 1600 meter hoogte gaan, omarmen valleien vol wijngaarden. Af en toe staat er een fraai landhuis met een witte Hollandse klokgevel. Toen de eerste voortrekkers dit gebied in de 18de eeuw ont-sloten, was van deze intense schoonheid nog geen sprake. Het land was woest, ruw en vol gevaar.

Olifantsberg
Rijden in hun spoor. 850 kilometer lang, van Kaapstad naar Port Elizabeth over Route 62. De namen onderweg klinken bekend en exotisch tegelijk. Hottentot, Franschhoek, Rooihoogte, Olifantsberg, Breerivier. Wringen door de Kogmanskloofpas, die de achtergelegen streek lange tijd afsloot voor de buitenwereld. Je rijdt door lieflijke dorpen die in hun eigen tempo leven.

Die charmante sfeer is nergens beter voelbaar dan in het kleine Montagu, dat is ontstaan op de plaats van een boerderij met de heldere naam Die Uitvlugt. Het dorp staat vol koloniale huizen en heeft een wat kunstzinnig sfeertje. Dankzij de moderne weg door de kloof ligt Kaapstad tegenwoordig op twee uur rijden, waardoor het plaatsje een populaire weekendbestemming is geworden met enkele goede restaurants, hippe winkels en uitstekende slaapadressen.

Een daarvan is de Kingna Lodge van John en Joy Lewer, in een Victoriaanse villa uit 1898. Je kunt er slapen in de kamer waar Nelson Mandela in 1995 verbleef tijdens een van zijn eerste officiële optredens als president van Zuid-Afrika.

,,Dat is een verhaal hoor,'' zegt John op de veranda van de villa. ,,Montagu was destijds een conservatief bolwerk en allerminst blij met Mandela. En toen besloot hij na zijn toespraak om dwars door het publiek te gaan wandelen. Zijn beveiligers waren compleet in paniek. Het werd echter een groot succes. Nog altijd wordt hier vol bewondering over die dag gesproken.''

Robbeneiland
De kamer van Mandela is groot en luxe. Met een reusachtig bed, een kroonluchter aan het plafond en een bad op pootjes. Hoe moet hij deze overdaad van comfort hebben ervaren, zo kort na zijn vrijlating uit een betonnen cel van enkele vierkante meters op Robbeneiland, met enkel een dun matje op de grond om op te slapen?

Voorbij Montagu wordt het landschap per kilometer minder vriendelijk. Langzaam maar zeker neemt de natuur het heft in handen en begint het te lijken op de wereld die de eerste voortrekkers in de 18de eeuw ontdekten. Met al hun bezittingen in een ossenkar en een rotsvast vertrouwen in God, trotseerden ze hitte, droogte en het gevaar van roofdieren en vreemde volkeren.

Wie tegenwoordig olifanten, leeuwen, luipaarden, buffels en neushoorns wil zien, zal Route 62 moeten verlaten voor een van de vele natuurparken in Zuid-Afrika. In het wild komen ze niet of nauwelijks nog voor. Dat maakt het rijden en stoppen wel zo ontspannen. Poortjeskloof, Kalkoenhoek, Vleiplaas, Barrydale. Aanleggen bij een restaurantje dat ook aan de Amerikaanse Route 66 had kunnen staan: Diesel & Cream, vol vintagespulletjes en de beste hamburgers langs het traject.

Liever een nóg curieuzere stop? Een klein half uur verderop door het lege land ligt Ronnie's Sex Shop. Die heeft niets met seks, maar alles met een grap te maken. Er gaan verschillende verhalen, die allemaal op hetzelfde neerkomen. Uit baldadigheid kalkten vrienden van de oude baas het woord Sex tussen de gevelreclame van Ronnie's Shop. Et voilà: een legende was geboren en het aantal bezoekers aan de padstal - wegrestaurant - verveelvoudigde.

Een kaarsrechte streep asfalt voert naar een horizon die iets boven het wegdek lijkt te zweven. Rijden op de grens van de vruchtbare Klein Karoo en de droge Groot Karoo, oorspronkelijk het land van de San en Khoikhoi volkeren. De eerste Europeanen hier waren Nederlandse verkenners van de VOC, die in 1689 een olifantenspoor naar de streek volgden. Het zou nog bijna honderd jaar duren voor iemand zich er permanent wilde vestigen.

Oudtshoorn is een perfecte stopplaats voor een paar dagen. Gebouwd op de plek waar ooit alleen boerderij Hartebeestrivier stond en genoemd naar Pieter van Rheede van Oudtshoorn, de gouverneur van de Nederlandse Kaapkolonie in 1772 die later omkwam op zee. Aankomen bij het vallen van de avond, waarbij stofwolken door de oranje hemel waaien.

Rond 1900 was deze afgelegen plaats de wereldhoofdstad van de handel in struisvogelveren. De veren waren destijds evenveel waard als goud, omdat ze in Europa in de mode waren. Wie er in Londen of Parijs een beetje bij wilde horen, droeg een met struisvogelveren gedecoreerde hoed of jurk. Tijdens de hoogtijdagen liepen in Oudtshoorn 750.000 struisvogels rond en bouwden de grootste handela- ren complete paleizen. Enkele daarvan zijn nog te zien, zoals het C.P. Nel Museum.

Verenkoorts
Tijdens een rondleiding op de struisvogelboerderij van de familie Keller vertelt gids Kees over de glorietijd van de verenhandel. ,,Zoals je in Californië de goudkoorts had, zo had je hier een verenkoorts. Vooral joden uit Rusland en Litouwen werden er rijk van. Maar toen het aanbod groter werd dan de vraag, kwam de klad erin. En na de droogte van 1916 stortte de boel in en stonden zelfs de meeste miljonairs op straat.''

Tegenwoordig worden de struisvogels vooral gehouden voor hun huid en vlees. Het leer is sinds het gebruik door topmerken als Hermès, Yves Saint Laurent en Christian Dior weer zeer gewild en voor de beste struisvogelbiefstuk komen mensen speciaal vanuit Kaapstad naar Oudtshoorn. Mooiplaas, het guesthouse dat bij de Keller-boerderij hoort, serveert volgens velen de allerbeste.

Wat een meesterlijke plek om de dag af te sluiten met een glas Zuid-Afrikaanse merlot, terwijl de zon ondergaat achter de Groot Swartberge.

Tijd voor een omweg. Want wie langs Route 62 het ware pioniersgevoel van de voortrekkers wil krijgen, moet naar de onverharde Swartberg Pass uit 1888. Die werd aangelegd omdat de Meiringspoort en de Seweweekspoort te vaak geblokkeerd waren en er soms wekenlang geen verbinding was tussen de Klein en de Groot Karoo.

Het is er meteen raak. Gravel leidt naar boven. Soms mooi als glad tapijt, soms wreed pokdalig. Amper een kilometer onderweg op de offroad track waan je jezelf honderd jaar terug in de tijd en alleen op de wereld. Samen met de stofwolk die je achtervolgt. Stapvoets leiden de haarspeldbochten naar de top.

Onderweg passeer je de afslag naar Die Hel, een gehucht in de Gamkaskloof waar rond 1830 enkele families neerstreken omdat er voldoende water was voor landbouw en huishouden. Om er te komen moet je een 48 kilometer lange weg volgen die tot de gevaarlijkste van de wereld wordt gerekend vanwege de staat van het wegdek, de afgronden en de verraderlijke rivieren die het pad kruisen.

De ontoegankelijkheid onderstreept het kunststukje van ingenieur Thomas Bain, die er tien jaar voor nodig had om de route door de Swartberge mogelijk te maken. Hiervoor werden onder meer tweehonderd gevangenen ingezet. Vooral de uitbouwen op de steilste stukken zijn indrukwekkend. Met gestapelde stenen wordt de weg op zijn plaats gehouden. Al 128 jaar lang.

Ook de inmiddels verharde afdaling terug naar Oudtshoorn mag er zijn. Eerst slingerend door de Schoemanspoort, daarna over een balkon boven de vallei.

Dysselsdorp, De Rust, Buffelsklip, Avontuur. Vlekken op de grillige landkaart. Bij het kleine winkeltje aan het begin van het dorp Avontuur is het tijd om te kiezen. Over de Prince Alfred's Pass - ook onverhard - naar het olifantenpark van Knysna, of rechtdoor over de officiële Route 62 voor het slotstuk naar Port Elizabeth?

Ossenkarren
Op dit laatste traject wordt duidelijk dat Route 62 van een voortrekkerspad voor ossenkarren uitgroeide tot een belangrijke handelsroute die de dorpen in het binnenland met elkaar en met de zee verbond. Evenwijdig aan de weg werd ook een spoorlijn aangelegd om groente en fruit vanuit Avontuur naar de haven van Port Elizabeth te kunnen vervoeren. De lijn raakte in verval, maar wordt nu stukje bij beetje opgeknapt.

Misgund, Louterwater, Kruisfontein, Witteklip. Daarna komen de buitenwijken van Port Elizabeth in zicht. Wolken mist drijven over de weg. De wind beukt op de rotsen en golven spatten metershoog de lucht in. Links ligt het hele Afrikaanse continent, rechts de oceaan tot aan Antarctica. Hier aan zee komen de beroemde Garden Route (Tuinroute) en de verstilde Route 62 bij elkaar en mengen de reizigers zich in cafeetjes met uitzicht op de kustlijn.

Zouden de Tuinreizigers na bijna 900 kilometer al weten dat ze beter een andere weg hadden kunnen nemen?