Volledig scherm
De Belgische Rotterdammer Ed Janssens terug bij zijn geboortehuis aan de Molenwaterweg © Sanne Donders

'Trots op Rotterdam, maar ook fier op België'

Het is 1914, en de allesvernietigende Duitse oorlogswals rolt door België. Massaal slaan de Belgen op de vlucht naar het neutrale en dus veilige Nederland, van wie er 23.000 in Rotterdam terecht komen. Zo ook de uit het plaatsje Lier - bij Antwerpen - afkomstige Jozef Frans Janssens, die één eeuw geleden in de Maasstad een veilig heenkomen zocht.

Volledig scherm
Jozef Frans Janssens, uit het Belgische Lier, vluchtte in 1914 naar Rotterdam © Privébezit Janssens
Volledig scherm
Ed Janssens en zijn moeder, de Rotterdamse Marie Cardinaal © Privébezit Janssens

,,Mijn vader moest in België opkomen, ofwel dienen in het Belgische leger,'' zegt zijn zoon Eduard Lodewijk Janssens (95). ,,Hij bedankte voor de eer en wuifde met zijn handjes. Laat die Wilhelm en Albert het zelf maar uitzoeken, zei hij. Miljoenen soldaten zijn tijdens die oorlog gesneuveld.''

Natte t
Ommoorder Ed Janssens, kleermaker, schaker, bridger, fotograaf, filmer, fietser en nog veel meer. Maar Belg? De Rotterdamse natte t ligt in zijn mond bestorven, geen zachte g te bekennen. Toch, zo bewijst hij met z'n identiteitskaart, is hij nog immer Belgisch onderdaan, die het zelfs tot schaakkampioen bij de zuiderburen schopte. ,,Ik ben net zo trots op Rotterdam als op België,'' benadrukt hij.

Vlak na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog valt het gezin Janssens uiteen. De opa en oma van Ed vertrekken met de jongste kinderen naar Londen, zijn oom Gomier (18) meldt zich aan het front, en maakt in Ieper de helse kant van de Groote Oorlog mee. In de loopgraven worden zijn longen totaal verziekt door de gasaanvallen, die de Duitsers op de geallieerde stellingen loslieten.

Vader Jozef is één van de vele duizenden Belgen die als vluchteling in Rotterdam aanbelanden. Op 7 oktober rijden de eerste treinen met Belgen de stations Delftsche Poort en Beurs binnen, en worden overgebracht naar onder meer loodsen van de Holland-Amerika Lijn voor tijdelijk onderdak en voedsel. Rijkere Belgen verblijven daarna in pensions of hotels, de armere in schepen of bedrijfspanden. Het grootste deel wordt echter door de Rotterdammers zélf in huis genomen.

Geen risico
Ná de overgave van België op 9 oktober doen de Duitsers een oproep aan de vertrokken Belgen om terug te keren. De belofte is dat hun veiligheid zal worden gegarandeerd. Velen geven hieraan gehoor, anderen besluiten geen risico te nemen. Omdat ze de bezetter niet geloven, gedeserteerd zijn of in Rotterdam een beter leven hebben.

Ook vader Jozef blijft in Rotterdam, en ontmoet in 1918 de Rotterdamse Marie Cardinaal, met wie hij op 24 juli 1918 trouwt in de Oude Stadhuis aan de Kaasmarkt. Ed Janssens wordt 25 mei 1919 geboren in een woning aan de Molenwaterweg, in de Provenierswijk. ,,Mijn bestaan heb ik dus eigenlijk te danken aan de aanslag op Frans Ferdinand in Sarajevo, de aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog.''

Lief en leed
De Belgische Rotterdammer of Rotterdamse Belg ziet in een kleine eeuw het lief en leed van de Maasstad aan zich voorbij trekken. Het bombardement verwoest in mei 1940 het 'duivenwinkeltje' van zijn vader. ,,Bij de Binnenrotte een verbrand lijk gezien,'' schrijft hij in zijn dagboek. De Hongerwinter. ,,Klanten in onze nieuwe zaak aan de Crooswijkseweg kochten kanariezaad voor 6 gulden per kilo. Men bakte het en de maag was weer gevuld.''

Waarom, hoort Janssens ook nu nog regelmatig, heeft hij zich nooit laten naturaliseren tot Nederlander. Het zou hem stemrecht opleveren, én de vijfjaarlijkse rit naar het stadhuis besparen om zijn verblijfsvergunning te verlengen. ,,De belangrijkste reden om Belg te blijven is dat we destijds onze firma J.F. Janssens & ZN wisten uit te breiden tot heel Nederland. Wij leverden aan duivenbonden en ook aan duivenliefhebbers. En de meeste duivenproducten komen uit België. Wij lieten onze onze Belgische identiteitskaart zien en de fabrikanten leverden ons.''

Volledig scherm
Belgen opgevangen bij de Holland-Amerika Lijn in Rotterdam © FOTO STADSARCHIEF ROTTERDAM

Hij zat ooit bij de openingswedstrijd in De Kuip - Feyenoord-Beerschot 5-2 - en stond zich afgelopen weekend te verbazen in een propvolle maar oogverblindend mooie Markthal. Maar dweept tegelijkertijd met de gotische Sint-Gummaruskerk in Lier, en het beroemde Begijnhof. Janssens is een tweelandenman: ,,Ja, ik baalde ervan dat Nederland maandag van IJsland verloor. Maar gelukkig zag ik dat België nog wél een puntje pakte in Bosnië-Herzegovina.'' 

Op uitnodiging van het Stadsarchief Rotterdam en Museum Rotterdam worden honderd Belgen komende zondag gastvrij onthaald in de Maasstad tijdens de manifestatie De Belgen Komen! De bezoekers arriveren om 10.45 uur met de trein in Rotterdam Centraal. Daarna volgen wandelingen met een gids door de stad. In het archief kunnen ze speuren naar hun voorouders.

Volledig scherm
Muzikaal vertier voor oorlogsvluchtelingen in de hal van de Holland-Amerika Lijn © STADSARCHIEF ROTTERDAM

In samenwerking met indebuurt Rotterdam

Rotterdam