Volledig scherm
© anp

'Eindelijk aandacht voor vergeten gelukszoekers'

DocuserieIn Vaarwel Nederland vertellen gelukszoekers die in de jaren 50 de oversteek naar het nieuwe land waagden, hun levensverhaal. Volgens bedenker en researcher Carmen Fernald is het Omroep MAX-programma zoveel meer dan een geschiedenisles.

Volledig scherm
Carmen Fernald. © RV

Door de verwoestingen van de oorlog, het gebrek aan werk en de dreiging van de Russen, stapten in de jaren na de Tweede Wereldoorlog ruim een half miljoen Nederlanders op de boot of in het vliegtuig naar vooral Amerika, Canada en Australië. Ze gingen op zoek naar vrijheid, ruimte, avontuur en een baan. Dat was begin jaren 50 liefst 5 procent van de bevolking.

Het programma is al enkele weken te zien - vanavond is aflevering 3 - maar het kreeg onlangs per toeval een actuele lading. Kunsthistoricus Wim Pijbes kondigde namelijk aan in Rotterdam een museum te willen openen over de landverhuizers die Europa verlieten. Researcher Carmen Fernald van Omroep MAX is blij met het nieuws. ,,Ik riep halverwege het maken van dit programma nog: waarom wél in Dublin, Antwerpen en Halifax, maar nergens in Nederland? In Rotterdam zou toch een monument moeten komen? Met een museum komt in elk geval eindelijk eens aandacht voor dit onderwerp. Dat zou terecht zijn, ook omdat de overheid een grote rol speelt in dit verhaal.''

Hoe bedoelt u dat precies?

,,Nederland kwam net uit de Tweede Wereldoorlog, een deel lag in puin en veel mensen zagen weinig perspectief. Koningin Juliana riep zelfs in haar troonrede op om te gaan. Hoor je dat onze koning al zeggen? Niet dat ik het dubieus vond, maar het was een vorm van bevolkingspolitiek. Nederland raakte door de overheid in de ban van emigratie. Met als indirect gevolg dat tien jaar later de eerste gastarbeiders naar Nederland kwamen. Dat snap ik wel, er heerste angst voor een nieuwe crisis à la de jaren 30.''

Hoe kwam u zelf op het idee voor dit programma?

,,Deels omdat ik half Surinaams en dus half immigrant ben. En deels door de enorme discussie die nu heerst over mensen die juist naar Nederland komen. Ik zag al die oude foto’s van de Holland Amerika Lijn en vroeg me af: hoe hebben zij zich dan aangepast? In een tijd zonder internet! Het was toen echt een sprong in het duister. Wisten mensen wel waar ze aan begonnen?''

Quote

Ik hoop dat mensen die dit programma zien, in een spiegel kijken

Carmen Fernald

Wat verraste u tijdens alle research en na het horen van al die verhalen?

,,Mensen worden ouder, de maskers gaan een beetje af en zijn daardoor heel eerlijk over hun gevoelens. Dan blijkt dat er nog steeds veel heimwee bestaat. Mensen zijn altijd een beetje vast blijven houden aan hun geboorteland. Ze omringden zich met Nederlandse spullen: tapijtjes op tafel, klompen bij de deur, Delfts Blauw aan de muur. De tijd heeft daar een beetje stilgestaan. We spraken de zoon van de nu overleden Adriana Zevenbergen, ooit een boegbeeld omdat ze de 100.000ste naoorlogse migrant was die naar Australië vertrok (het land dat in de aflevering van vanavond centraal staat, red.). Die zoon was pas 1 jaar toen hij de oversteek maakte en tóch: in Australië verzamelt hij racefietsen. Dan zit er blijkbaar toch iets Nederlands in zijn dna.''

Wilt u met het programma ook een statement maken?

,,Ik hoop wel dat mensen in een spiegel kijken, zien dat het misschien niet zo gek is dat mensen uit bijvoorbeeld Syrië eenmaal hier altijd een beetje blijven vasthouden aan hun eigen cultuur. Hoe belangrijk dat voor ze is. Dus ja, ik hoop wel op wat meer begrip. Al zie ik dat niet zozeer als een boodschap, meer een mooie bijkomstigheid.''

Vaarwel Nederland, vanavond 21.05 uur, NPO 2

Poll

Wie moet Expeditie Robinson winnen?

Wie moet Expeditie Robinson winnen?

  • Eva Cleven (22%)
  • Hugo Kennis (61%)
  • Shary-An Nivillac (17%)
9934 stemmen