Volledig scherm
Jan Siebelink © Koen Verheijden

Jan Siebelink schrijft vervolg Knielen op een Bed Violen

interviewSchrijver Jan Siebelink (77) is nog lang niet klaar met zijn familieverleden. Na zijn bestseller Knielen op een Bed Violen, in 2005 bekroond met de AKO Literatuurprijs, schreef hij een vervolg: Margje, dat hoofdzakelijk over zijn moeder gaat. 'Mijn ouders zitten hier gewoon aan tafel.'

Volledig scherm
Knielen op een bed violen. De bestseller die ondertussen ook verfilmd is. © Rinne van Raalte
Quote

Het verleden is mijn ontsnap­ping.

Jan Siebelink

,,Wist je dat,'' zegt Jan Siebelink op samenzweerderige toon in het Edese restaurant Buitenzorg, ,,dat hier vroeger premier Colijn kwam met zijn vaste liefje? Ze zaten daar in een hoekje en dan werden ze even later met een koetsje opgehaald om naar de hei te gaan.''

Het is geen toeval dat Siebelink (77) deze locatie heeft gekozen voor het interview. Het etablissement doet dienst als zijn tweede kantoor. De schrijver heeft een vaste tafel, bezit zelfs een eigen sleutel van het pand en schrijft hier in alle rust - met een vulpen - grote delen van zijn oeuvre als er thuis te veel afleiding is.

Verfilming
Ook zijn nieuwe boek Margje ontstond hier deels. Het is een vervolg op zijn bekroonde bestseller Knielen op een bed violen, dat onlangs is verfilmd door Ben Sombogaart, met Barry Atsma in de hoofdrol.

De auteur heeft al een ruwe versie van de film gezien. ,,De zaal zat vol met lezers en publiek dat het boek niet had gelezen. Het was er dood- en doodstil. Ik probeerde vooral te letten op de reacties van de mensen. Maar ik ga de film volgend jaar, als hij echt af is, weer bekijken.''

Knielen op een bed violen
Knielen op een Bed Violen was een fenomenaal succes in de Nederlandse literatuur. Het verhaal volgt een kweker die door een oudtestamentisch geloofsgenootschap wordt ingepalmd en zich daardoor steeds meer vervreemdt van zijn gezin. Lag in dit boek de nadruk op de vaderfiguur, in het vervolg Margje dat dezer dagen verschijnt, verschuift de aandacht naar de moeder. Gezien door de ogen van de oudste zoon Ruben, op wie de schrijver veel van zijn eigen jeugdherinneringen heeft losgelaten.

,,Het was nooit mijn bedoeling om een opvolger van 'Knielen' te schrijven,'' beklemtoont Siebelink. ,,Ik had eerst een verhaal in gedachten met andere namen voor de personages. Maar 10 jaar na het schrijven van Knielen kwamen er toch weer beelden naar boven die ik niet van me af kon zetten. Ik had nog zoveel te vertellen. Zeker over mijn moeder. In Knielen kwam ik amper aan haar toe. Wie was zij? Wat voor teleurstellingen heeft zij in haar leven moeten slikken? Zij was toch getrouwd met een man die overspel pleegde met God.''

Volledig scherm
Het nieuwe boek van Jan Siebelink © AD

Tragiek
Siebelink haast zich om te benadrukken dat de ouders en de broers in zijn boeken geen letterlijke reproducties zijn. ,,Als ik alleen de werkelijkheid zou hebben weergegeven, zouden het zielloze boeken zijn geworden. Ik moest chargeren. De boeken moeten een waarheid tonen die voor iedereen herkenbaar was. Het zijn daarom geen letterlijke verslagen van de gebeurtenissen van destijds.''

In Margje fantaseert de oudste zoon over zijn moeder, die hij idealiseert en zelfs met de wulpse filmster Ava Gardner vergelijkt. De vondst van een foto waarop zij met haar oudere oom op de tribune van het tennistoernooi Roland Garros staat afgebeeld, doet hem mijmeren over een mogelijke affaire.

Herinneringen
,,Ik denk dat ik nog nooit zo ver gereikt heb in de vrouwelijke ziel als met Margje'', concludeert de auteur. ,,Een trotse, mooie vrouw die moest knokken om het gezin ondanks alle armoede op de rails te houden, maar die tegelijkertijd intelligent genoeg was om een opleiding te volgen. Maar zij kreeg die kans nooit omdat er thuis geen geld voor was. Ik denk dat Margje om die reden model staat voor veel vrouwen uit haar sociale klasse. Het is de tragiek voor veel vrouwen uit die tijd.''

Net als in zijn andere boeken beschrijft Siebelink zeer gedetailleerd en nauwgezet het leven op de kwekerij en de gezinssituatie. Hoewel zijn vader 40 jaar geleden overleed en zijn moeder 10 jaar later kan de schrijver hen nog haarscherp voor de geest halen. ,,Als ik schrijf heb ik geen foto's nodig om uit mijn herinneringen te putten. De beelden die ik van ze heb zijn extreem scherp. Ik leef als het ware nog met hen mee. Ze zitten nu mee te luisteren aan deze tafel.''

Volledig scherm
Jan Siebelink © Ilvy Njiokiktjien

Tuinderij
Ondanks het harde bestaan als kwekerszoon wil Siebelink niet spreken van een ongelukkige jeugd, voor veel schrijvers toch een goudmijn. ,,Ik had geen ongelukkige jeugd, maar wel een zorgelijke. Mijn vader die om 4 uur 's nachts opstond en tot 8 uur 's avonds werkte, was altijd aan het ploeteren. Maar hij had geen commercieel inzicht. Soms liep ik met een smoesje de lagere school uit om te kijken of hij wel werkte op de kwekerij. Maar ik ben volstrekt loyaal ten opzichte van hem, hoewel hij mijn moeder veel verdriet heeft gedaan, zeker door zijn geloofsbeleving. Als kleine jongen wilde ik dat repareren. Maar ik heb mijn boeken niet uit wrok geschreven.

,,Niettemin was het een heel bijzonder gezin waar ik als schrijver weer telkens op terugkom. Ik dacht vannacht aan Mozes die in de woestijn toen zijn volk niets te drinken had met zijn staf op een rots sloeg, waarna er water tevoorschijn kwam. Ik hoef maar aan het woord tuinderij te denken en de beelden komen weer in me op.''

Toch weer dat verleden
Is Siebelink, die ook in zijn andere boeken over zijn ouders schreef, nu klaar met dat verleden? ,,Ik denk het niet'', bekent hij. De schrijver is alweer bezig met een volgend boek. ,,Ik zit vol vuur, strijdlust en inspiratie. Als een boek bijna klaar is, ontstaat er een vacuüm. Een gevaarlijke tijd waarin je ziek kunt worden of door de Heer weggenomen kunt worden. Maar als je intens bezig bent met een boek, dan is het onbestaanbaar dat je wordt weggenomen. Dat is mijn bijgeloof. Mijn volgende boek gaat onder meer over de bijzondere buren die wij toen hadden. Toch weer dat verleden.

,,Ik vind de huidige tijd met al die vluchtelingenproblematiek te verwarrend om een boek te schrijven dat de essentie daarvan weergeeft. Het is nu te ingewikkeld. Hoewel Duitse recensenten over Knielen schreven dat het een boek over radicalisering was. Ik kan veel scherper naar het verleden kijken. Dat is mijn ontsnapping.''

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement