Volledig scherm
© ANP

Oranjes moeten afzien van kunstveiling: ‘Dit is niet de koninklijke weg’

De koninklijke familie moet afzien van de miljoenenverkoop van een reeks dure kunstwerken. De directeur van museum Boijmans van Beuningen wil dat de Oranjes de werken niet laat veilen. ‘Dit is niet de koninklijke weg.’

Volledig scherm
Voorstudie (zwart en wit krijt op papier 49, 1×31,5 cm) van Peter Paul Rubens voor een in 1608 door hem geschilderd altaarstuk. © Sotheby's

Wat zou Sjarel Ex, directeur van Boijmans van Beuningen, na de grondige renovatie van zijn Rotterdamse museum bij de heropening graag een nieuw pronkstuk van de Vlaamse meester Peter Paul Rubens aan het publiek tonen: de houtskooltekening van een gespierde jongeman.

Het werk is sinds 1835 in bezit van de Nederlandse koninklijke familie, de laatste jaren is hoogstwaarschijnlijk prinses Christina de eigenaresse. Maar niet voor lang meer, als het aan de jongste zus van prinses Beatrix ligt. Op 30 januari gaat de schets bij het befaamde veilinghuis Sotheby’s in New York onder de hamer, net als twaalf andere tekeningen van oude meesters en twaalf kavels met Chinees porselein, zilverwerk en serviesgoed. Een deel daarvan veilt Sotheby’s op 17 januari bij haar vestiging in Londen.

Ontzamelen

De kunstverkoop komt de Oranjes op veel kritiek te staan. Nederlandse musea die oude meesters verzamelen of er van af willen, hebben zich verplicht eerst elkaar te informeren en eventuele interesse bij collega’s af te tasten voordat een veilinghuis wordt ingeschakeld. Ook tal van particulieren ver- en ontzamelen in overleg met de musea. Zo niet de bekendste kunstverzamelaars van het land: de Oranjes.

,,Er is op geen enkele manier overleg geweest, dit is bepaald niet de koninklijke weg,’’ reageert Ex teleurgesteld. Zijn museum heeft verreweg de grootste collectie werken van Rubens van Nederland. Hij doet een moreel appèl op de koninklijke familie om (voorlopig) af te zien van de veiling, zodat Nederlandse musea in staat worden gesteld om op hun gebruikelijke manier geld te verwerven en de werken zo toch nog voor de Nederlandse kunstliefhebbers veilig te stellen. 

Quote

Hier is echt sprake van een collectie die tot het nationaal erfgoed behoort

Sjarel Ex

,,Ik vraag ze om een periode van bezinning. Niet voor de eerste keer voelen we ons overvallen door deze gang van zaken. Hier is echt sprake van een collectie die tot het nationaal erfgoed behoort. Ik denk dan: kom nou eens met iets van regie. Wie direct naar een veiling stapt, op dit internationale niveau, is alleen maar uit op de hoofdprijs. Waarom, vraag ik me bij deze verkopers af. Wij hopen echt dat ze de werken terugtrekken van de veiling, zodat musea als het onze toch nog een poging kunnen doen alsnog langszij te komen. Dit werk zou in één klap tot de belangrijkste tekeningen in onze Rubens-collectie behoren.’’

Salima Belhaj, kamerlid van regeringspartij D66, heeft vragen over de kwestie gesteld aan premier Rutte. ,,Als de werken naar het buitenland gaan, dan zien we ze niet meer terug.’’

De Vereniging Rembrandt, die ijvert voor het behoud van cultuurbezit in Nederland, sluit zich bij Ex en Belhaj aan. ,,Elke poging om enkele van deze werken voor Nederland te behouden, juichen wij alleen maar toe,’’ zegt directeur Fusien Bijl de Vroe-Verloop.

Saillant: prinses Beatrix is al 39 jaar beschermvrouwe van de vereniging. Bijl de Vroe-Verloop: ,,Daar zijn wij erg blij mee, maar dat betekent niet dat ik een directe lijn heb om dergelijke kwesties met haar te bespreken.’’

Volledig scherm
Familieportret van Willem II Anna Paulowna © koninklijk paleis amsterdam

Koning Willem II

Mocht de veiling van de houtskooltekening van Rubens bij Sotheby’s op 30 januari doorgaan, dan verwacht het veilinghuis het werk voor zo’n 2 miljoen euro af te hameren. Ex: ,,Zo’n bedrag kunnen wij op deze termijn nooit opbrengen. En ik schat dat de New Yorkse verzamelaar en miljardair Leon Black (voormalige eigenaar van bananenmerk Chiquita, red.) deze tekening voor elke prijs zal willen verwerven.’’

De Rijksvoorlichtingsdienst reageert niet inhoudelijk op het appèl van Ex, in afwachting van het antwoord van Rutte op de Kamervragen. Eerder lieten de woordvoerders van het koninklijk huis weten dat ‘eigenaren van privécollecties in Nederland vrij zijn hun werken per veiling te verkopen mits, zoals in dit geval, alle wettelijke procedures worden vervolgd’.

De bij Sotheby’s aangeboden collectie werd grotendeels aangekocht door de toenmalige koning Willem II en diens echtgenote Anna Paulowna. ,,In een tijd dat alle uitgaven van de koninklijke familie rechtstreeks uit de Nederlandse staatskas kwamen,’’ meldt een prominente kunsthistoricus op voorwaarde van anonimiteit. ,,Daardoor zijn ze niet als privé-eigendommen te beschouwen.’’

Volledig scherm
Koning Willem-Alexander tijdens de tentoonstelling ‘Werk, bid en bewonder - Een nieuwe kijk op kunst en calvinisme', in oktober. © ANP

Poll

De perfecte songfestivalpresentator is:

De perfecte songfestivalpresentator is:

  • Jan Smit (20%)
  • Eva Jinek (10%)
  • Chantal Janzen (24%)
  • Martijn Krabbé (10%)
  • Cornald Maas (3%)
  • Paul de Leeuw (5%)
  • Linda de Mol (5%)
  • Doutzen Kroes (10%)
  • Humberto Tan (8%)
  • Romy Monteiro (5%)
39864 stemmen