Rijksmuseum gaat Nachtwacht van Rembrandt van Rijn restaureren

videoHet Rijksmuseum in Amsterdam begint in juli volgend jaar met een grootscheepse restauratie van De Nachtwacht van Rembrandt van Rijn (1606-1669). Dat zal gebeuren in de zaal waar het in 1642 voltooide meesterwerk nu hangt. Het publiek kan de herstelwerkzaamheden volgen.

Volgens Rijksmuseum-directeur Taco Dibbits is het meesterwerk van Rembrandt van Rijn zo langzamerhand toe aan een grote opknapbeurt en een intensief onderzoek met de modernste scantechnieken. Een internationaal team restaurateurs gaat vanaf juli 2019 met het wereldberoemde zeventiende-eeuwse schutterstuk aan de slag. Het wordt uit zijn lijst gehaald en tijdelijk op een beweegbare ezel gezet. Ook komen er twee platforms bij het schilderij waarop de restaurateurs kunnen werken. 

Tijdens de herstelwerkzaamheden, zo benadrukt Dibbits, kan het publiek tijdens de openingstijden van het Rijksmuseum toekijken. ,,Tijdens het herstel zal de afstand van het publiek tot het meesterwerk zeven meter zijn. Het blijft dus altijd voor iedereen te zien.''

Dibbits stelt dat het schilderij al vele jaren nauwlettend in de gaten wordt gehouden door experts. ,,In de vorige eeuw is De Nachtwacht drie keer beschadigd geraakt door vandalisme. In 1911 en 1975 is het bekrast met een mes terwijl het in 1990 doelwit was van een aanval met bijtend zuur. Alle beschadigingen zijn hersteld, maar tijdens het voortdurend monitoren van het kunstwerk is de afgelopen tijd ontdekt dat er aan de onderzijde toch een lichte waas is verschenen. Daarnaast is sprake van verkleurde retouches uit de jaren zeventig en is op sommige plekken het vernis vergeeld. En het hondje rechtsonder op het schilderij is wit uitgeslagen.''

Scantechnieken

Dibbits stelde vanmorgen dat de laatste grote restauratie plaatsvond in 1976, gevolgd door kleinere herstelwerkzaamheden. ,,Feitelijk heeft het sinds 1642 al zo'n 25 behandelingen ondergaan. In juli volgend jaar gaan we het nog eens doen.'' De experts gaan het topstuk eerst millimeter voor millimeter onderzoeken en in kaart brengen. ,,Het uitgebreide onderzoek is noodzakelijk om het beste behandelplan te kunnen bepalen en bestaat onder meer uit beeldtechnieken, hoge-resolutiefotografie en computeranalyses. Hiermee kunnen we het schilderij minutieus in beeld brengen en niet alleen de oppervlakte van het schilderij onderzoeken, maar alle lagen van het schilderij bestuderen: van vernis tot doek.'' 

Hoe lang de klus duurt, is nog onduidelijk.  Wel is zeker dat het herstel niet alleen vanuit de zaal maar ook via een speciale website kan worden gevolgd. Komende zomer al komt er om De Nachtwacht een glazen ruimte met bijzonder helder glas, ontworpen door de Franse architect Jean Michel Wilmotte. ,,Daardoor blijft het voor iedereen te zien'', aldus de directeur. 

Bij de persconferentie in de Nachtwachtzaal waren vanmorgen ook  de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema en minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) aanwezig. Van Engelshoven onderstreepte het grote belang van de noodzakelijke opknapbeurt. ,,De Nachtwacht is Nederlands erfgoed dat hoe dan ook voor het nageslacht behouden moet blijven. Het schilderij geeft ons een inkijkje in de Gouden Eeuw en de kans om te reflecteren op onze afkomst en identiteit. Het leert ons lessen uit het verleden'', aldus de minister.

Ode aan de stad

Burgemeester Halsema typeerde het schilderij als 'een ode aan de stad'.  ,,In de jaren dat het werd geschilderd was het groepsportret, een conventioneel genre. Er zijn er tientallen van gemaakt. Maar Rembrandt de rebel, volgde nooit regels. Die maakte van zo'n groepsportret zijn eigen verhaal. Hij schilderde individuen. Mede daarom is het topstuk zo belangrijk voor de Nederlandse samenleving.''

Het groepsportret van officieren en andere schutters van Wijk II in Amsterdam, onder leiding van kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburch, tegenwoordig bekend als De Nachtwacht is Rembrandts meest ambitieuze schilderij. 

Hij voltooide het in 1642 in opdracht van de schutters van het Amsterdamse Kloveniersgilde. Het is Rembrandts enige schuttersstuk en geroemd vanwege de levendige en gedurfde compositie, waarin de schutters niet alleen zijn geportretteerd, maar bovendien ‘in beweging’ zijn afgebeeld. De Nachtwacht is eigendom van de stad Amsterdam en vormt sinds 1808 het hoogtepunt van de collectie van het Rijksmuseum. De architect van het Rijksmuseum, Pierre Cuypers (1827-1921) ontwierp voor De Nachtwacht zelfs een eigen erezaal, waar het schilderij jaarlijks door meer dan 2,2 miljoen mensen wordt bewonderd.

Directeur Dibbits bekijkt De Nachtwacht.
Volledig scherm
Directeur Dibbits bekijkt De Nachtwacht. © Rijksmuseum
Volledig scherm
© ANP
Het hondje is wit uitgeslagen.
Volledig scherm
Het hondje is wit uitgeslagen. © Rijksmuseum