Volledig scherm
© anp

Cake en koffie na overlijden ook op social media

Tussen de kattenfilmpjes en oproepjes voor festivalkaartjes door duikt het ineens op: een rouwbericht op Facebook. 'Onze lieve zus is gisteren overleden', inclusief foto en de vraag om herinneringen aan haar te delen.  Steeds vaker worden overlijdensberichten ook op social media gedeeld. ,,De cake en koffie zijn nu ook online."

Volledig scherm
© anp

Waar mensen vroeger de kranten naplozen op overlijdensadvertenties om te zien of er nog oude bekenden waren overleden, wordt iemands heengaan steeds vaker eerst op social media gezet. Om kennissen en vrienden in te lichten, vervelende vragen op straat voor te zijn of voor het ontvangen van steun en condoleances. Facebookvrienden worden op die manier tijdens een onverwacht moment geconfronteerd met heftig nieuws over een voormalige collega of oude buurvrouw. Zitten die daar wel op te wachten?

Marcelino Lopez, psycholoog en schrijver van het boek 'Liefde in de tijden van Facebook': ,,Een overlijdensbericht in je tijdlijn concurreert in je hersenen inderdaad ook met andere berichten. Een overload aan informatie maakt mensen minder betrokken. De gemiddelde tijdlijn is een explosie aan tegenstrijdige en verschillende berichten. Elk bericht roept andere emoties op. Fimpjes van cabaretiers, foto's van katten en baby's, sportieve hoogtepunten, filosofische verhandelingen , politieke misstanden, emotionele uitbarstingen, consumentenwoede, flauwigheden, etc. We staan open voor berichten die op dat moment bij onze stemming passen, de rest komt gedempt binnen of wordt weggefilterd."

Mediasocioloog Peter Vasterman (verbonden aan de Universiteit van Amsterdam) zegt dat het een logische trend is. ,,Mensen zetten nu al hun halve leven op social media dus ook na het overlijden is dat een doorlopend gesprek. In die context is het logisch dat mensen melding maken van overlijden of een condoleancesite beginnen. De cake en de koffie vinden nu online plaats, dat is echt een nieuwe ontwikkeling met de digitale mogelijkheden van tegenwoordig."

Anoniem

Quote

Een emotionele uitroep op je beeld­scherm voelt anders dan een zaal met honderden mensen toespreken

Psycholoog Marcelino Lopez

Over de afstandelijkheid van sociale media zegt Lopez: ,,Aan de ene kant is er de anonimiteit doordat er een beeldscherm tussen die communicatie zit. Het is anoniemer, je ziet niet de gevolgen van je communicatie, dus je kunt je makkelijker laten verleiden dingen te zeggen die je in het echte contact achterwege zou laten. Een emotionele uitroep op je beeldscherm voelt anders dan een zaal met honderden mensen toespreken, toch is dat vaak het bereik van het gemiddelde  facebookbericht. Niet iedereen realiseert zich dat."

Aan de andere kant is de psychologische reden om mensen uit te schelden, te complimenteren, te steunen of te informeren op sociale media niet wezenlijk anders dan in het echte leven, volgens Lopez. ,,Wel is de uitwerking iets anders en ontstaat er eerder een onnatuurlijke, vertekende sociale  omgeving. Online zijn sommige mensen zich extra bewust van hoe ze overkomen.  Je weet dat het zwart op wit staat en dat er allerlei mensen, ook vreemden meekijken. Dat maakt sommige mensen extra voorzichtig, geremd, nep of juist extra correct. Je kunt jezelf blijven censureren. Het maakt anderen hierom juist extra narcistisch, theatraal en gemotiveerd zichzelf van een bepaalde kant te laten zien. "

Tranen en verdriet

Volledig scherm
Mediasocioloog Peter Vasterman. © Website UvA

De opvatting van wat privé is en wat alleen in kleine kring bekend mag worden, is heel erg geschoven, volgens Vasterman. ,,Door middel van een rouwbericht op social media zijn mensen meteen geïnformeerd als er iemand overleden is. En als daar veel reacties op binnenkomen, geeft dat ook veel steun. Vroeger was dat veel meer besloten, je liet je tranen en verdriet niet zien."

De reacties op social media zijn volgens Peter Vasterman van de Universiteit van Amsterdam erkenning voor hoe bijzonder of dierbaar de overledene was. Reageren onder zo'n overlijdensbericht, is dat dan hetzelfde als een condoleance bij een uitvaart? Psycholoog Lopez: ,,In ieder geval een slap aftreksel daarvan. Die echte condoleance is er natuurlijk ook nog, alleen op Facebook reageren ook mensen die daar niet naartoe gaan."  

Of het ook oppervlakkiger is, kan Lopez niet echt zeggen. ,,We worden niet wezenlijk oppervlakkiger van deze posts, als we een echte begrafenis bijwonen dan huilen we nog steeds tranen met tuiten. Maar een online advertentie komt waarschijnlijk wel een stuk minder hard binnen. Er is een verschil met hoe we reageren op een online bericht dan wanneer iemand het ons direct meedeelt. Non-verbale signalen, een frons, een ongemakkelijke stilte, is belangrijker voor het begrijpen en aanvoelen van anderen dan de woorden die iemand gebruikt. Dat eerste mist op Facebook. Daar ben je toch meer aan het gissen hoe iemand zich echt voelt. Dat maakt misverstanden ook waarschijnlijker, je kunt elkaar niet zoals in het echte leven corrigeren."

Persoonlijker

Quote

Persoonlij­ke verhalen worden sowieso steeds meer publieke­lijk gemaakt

Peter Vasterman

Over ziek zijn en overlijden worden online steeds meer verhalen gedeeld, bijvoorbeeld door mensen die terminaal ziek zijn en gaan bloggen. Vasterman: ,,Persoonlijke verhalen worden sowieso steeds meer publiekelijk gemaakt. Kijk maar naar de NRC-journalist die met zijn ziekte ALS in het nieuws kwam. Of Parooljournalist Albert de Lange die in columns over zijn ziekte en naderende dood schreef. In die context is het voorstelbaar dat die verhalen na de dood ook digitaal doorgaan."

Volgens Vasterman is het een massaal verschijnsel dat we online zijn gaan rouwen. ,,Zoals met de ramp met de MH17: ook al kende je de slachtoffers niet, het is nu veel makkelijker om mee te rouwen met nabestaanden. Vroeger schreef je dan een brief en zocht je het adres van nabestaanden op. Dat is nu gemakkelijker."

Herdenkingspagina
Na het overlijden van een dierbare kan een verzoek bij Facebook ingediend worden om een persoonlijke pagina om te zetten in een herdenkingspagina. Hier kan dan na de dood worden nagepraat over de overledene. Vasterman: ,,Nu vinden we dat nog raar misschien. Maar wie weet krijg je over een paar jaar op de verjaardag van een overledene wel een boodschap van diegene."

Poll

Op welk platform speel jij games?

  • Xbox One (7%)
  • PS4 (Pro) (23%)
  • PC (16%)
  • Nintendo Switch (4%)
  • Smartphone (8%)
  • Laptop (5%)
  • Ik speel nooit games (36%)
14516 stemmen