Volledig scherm
© Ruud Voest

Beeld voor Joods Monument is meer dan kunstwerk

Het Joods Monument, dat volgende week wordt onthuld, brengt een stukje Jerusalem naar Utrecht. Kunstenaar Amiran Djanashvili wil met zijn beeld Sjofar meer maken dan een mooi kunstwerk.

'Sjofar' (ramshoorn) heet het bronzen beeld dat de Joods Georgische beeldhouwer Amiran Djanashvili (53) heeft gemaakt als onderdeel van het Joods Oorlogsmonument in Utrecht.

,,Het beeld bevat veel symboliek,'' zegt Djanashvili in zijn fraaie atelier Manenburg, een 16de-eeuws stadsverdedigingswerk, waar ook de bekende Utrechtse beeldhouwer Pieter d'Hont werkte. Joodse symbolen als de sjofar en de kaddisj (een belangrijk Joods gebed) nemen een prominente plaats in. Donderdag wordt het beeld, niet ver van het Spoorwegmuseum onthuld, evenals de stenen herdenkingsmuur met daarop de namen van 1200 uit Utrecht gedeporteerde Joden, en zes stenen banken.

Zandsteen
De symboliek gaat veel verder. Samen met een aantal bestuursleden van de Stichting Joods Monument Utrecht reisde Djanashvili twee jaar geleden naar Jerusalem voor een bezoek aan een steenhouwer. Het Joods Monument bestaat uit veel zogeheten Jerusalem Gold, zandsteen dat in tal van gebouwen in Jerusalem, maar ook in de Klaagmuur, is gebruikt. De herdenkingsmuur (7 meter breed en 3 meter hoog) in het Joods Monument, ziet eruit als perkamentrollen, en de zes stenen banken (een kenmerkend straatbeeld in Israël) zijn gemaakt van Jerusalem Gold.

,,Iemand die in Jerusalem is geweest, zal het herkennen,'' zegt de beeldhouwer, van wie meerdere beelden in Utrecht staan. Bekend zijn het bronzen beeld van kluizenares Alyt Ponciaens bij de Jacobikerk en een lantaarnconsole (-voet) van Willem-Alexander tegenover de Vismarkt. Ook de sokkel waarop het beeld Sjofar staat, is van dezelfde steensoort.

,,Het Joods Monument zal klein-Jerusalem worden in Utrecht,'' verwacht de kunstenaar. ,,De stenen, het beeld, de muur en de sfeer. Het wordt een ontmoetingsplek.''

Vrijheid
Voor Djanashvili, die in 1991 naar Nederland vluchtte, is het beeld Sjofar het symbool voor vrijheid. ,,Sjofar heeft veel betekenissen voor Joden. Het is een oud blaasinstrument waarop geblazen wordt bij de viering van het Joods Nieuwjaar en van Jom Kippoer. In een middeleeuwse legende wordt er op de sjofar geblazen als de doden herrijzen.''

In het beeldhouwwerk rust de sjofar op een soort pilaar waaromheen aan één kant de kaddisj wordt gelezen door tien mannen, onder wie de gebedslezer. Zij richten hun blik naar Jerusalem. Aan de andere kant staan slachtoffers van de Holocaust, symbool voor de 1200 gedeporteerden, met hun blik naar het Maliebaanstation, vanwaar ze in de Tweede Wereldoorlog vertrokken.

Het maken van een beeld voor een Joods oorlogsmonument betekent veel voor de Jood Djanashvili. ,,Al in mijn studententijd wist ik dat, als ik ooit zo'n opdracht zou krijgen, ik de sjofar en de kaddisj in het beeld wilde vormgeven. Voor Joden zijn de kaddisj - dat wordt gebeden voor overledenen - en de sjofar heel belangrijk.''

Angstig
Bevreesd is de kunstenaar wel dat het monumentale oorlogsbeeld beschadigd wordt. ,,Het Auschwitzmonument in Amsterdam - de gebroken spiegels - van Jan Wolkers is ooit vernield. Recentelijk zijn beelden van de Nijntje Art Parade beschadigd. Ik maak me zorgen over de beveiliging. Maar een Russisch spreekwoord luidt: Als je bang bent voor wolven, ga dan niet het bos in. Ik denk positief. Het zal meevallen.''

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht