Volledig scherm
Rechts Bart Jaski, conservator van de Universiteitsbibliotheek Utrecht en Kaj van Vliet, archivaris bij Het Utrechts Archief. © Angeliek de Jonge

Boek en expositie over pareltjes van perkament

Pareltjes zijn het, de schriftelijke bronnen die in het boek en op de tentoonstelling met de titel Perkament in stukken te zien zijn. Dat vinden althans de makers, conservator Bart Jaski en archivaris Kaj van Vliet.

Oude theologische geschriften. Dan doemt al snel de naam Dan Brown en de wereld van de Da Vinci Code op. Maar de werkelijkheid is net iets minder spannend. Wat wel waar is: in de kaften en op de schutbladen van oude boeken zit soms een schat aan informatie verborgen. Want perkament, gemaakt van dierenhuid, werd in het verleden vaak hergebruikt omdat het zo sterk was.

Detectivewerk

Dus in oude boeken zitten vaak fragmenten van nog oudere teksten. Bart Jaski (53) van de Universiteitsbibliotheek (UB) weet er alles van. ,,Ze stonden vaak in dozen te wachten totdat er studenten op losgelaten werden om onderzoek te doen. Heerlijk studiemateriaal natuurlijk. Detectivewerk: hoe oud, waar vandaan, uit welke context? Dat soort vragen.’’

Ook in Het Utrechts Archief (HUA) zijn dergelijke fragmenten te vinden, zegt archivaris Kaj van Vliet (51). ,,Dat ze er waren, was bekend. Maar ze zijn nooit geregistreerd en gedegen onderzocht.’’

Dat is dus de afgelopen jaren gebeurd. Van de duizenden fragmenten uit vervlogen tijden zijn er zo’n achthonderd geanalyseerd, met hulp van studenten. Volgens beide heren was de tekst van Novatianus de spannendste vondst. De tweede tegenpaus in de Katholieke Kerk, een man die zich verzette tegen paus Cornelius. Jaski: ,,Het betrof een traktaat over de heilige drie-eenheid.’’ Van Vliet: ,,Op zich was zijn tekst bekend, maar de oudste geschreven versie was uit de 11de eeuw. Dus wat door onze studenten werd gevonden, was tweehonderd jaar ouder, uit de Karolingische tijd. Heel bijzonder.’’

Unieke teksten

Er werden door het speurwerk ook echt unieke teksten gevonden, zoals de schenkingsnotities van de Utrechtse bisschoppen. Van Vliet: ,,Daar word ik heel vrolijk van, want zo vaak vind je niet iets nieuws.’’

Dat komt ook doordat veel van wat is opgeschreven ten prooi is gevallen aan branden, overstromingen, oorlog en insecten. Van de fragmenten die dit alles hebben overleefd zat er soms een in de kaft van een boek van de UB of HUA verborgen, terwijl een ander deel in een boek in een heel ander land zat. Jaski: ,,Tot in de VS aan toe. Het maken van verbindingen na dergelijke vondsten is erg leuk.’’

De hamvraag: Het ziet er allemaal mooi uit, maar wat hebben we eraan? Jaski: ,,Het vertelt ons meer over Utrecht tijdens de Middeleeuwen. Dat er connecties waren met Duitsland en Frankrijk.’’

Van Vliet: ,,Al die kleine stukjes uit het grotere geheel leren ons meer over de kennis die hier aanwezig was op het gebied van literatuur, gezondheidszorg, liturgie, muziek en recht.’’

Jaski: ,,De gelegenheid deed zich voor om van al die gevonden pareltjes een boek en een tentoonstelling te maken.’’

Van Vliet: ,,En dit is pas het topje van de ijsberg.’’

Perkament in stukken, uitgeverij Verloren. Het boek ligt in de winkel, de tentoonstelling in Het Utrechts Archief duurt tot 6 januari.

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht