Chaos maakt fietsen in Utrechts centrum juist veiliger

Nog enkele maanden en dan is de fietschaos rond het Smakkelaarsveld voorbij. Na jaren van veranderingen liggen na de zomer alle fietspaden op de plek waar ze definitief moeten liggen. Maar of dat de veiligheid op de nieuwe Vredenburgknoop ten goede komt, is nog maar de vraag. Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen: ,,Als mensen niet meer op hoeven te letten, gebeuren er juist ongelukken.’’

Quote

Hoe mooier en hoe beter het geregeld is , hoe minder de mensen op gaan letten. Dan is de kans op ongelukken veel groter

Gerard Tertoolen

Door rood rijden, de rij voorbijrijden en doodleuk vooraan gaan staan wachten op groen, de rijstrook van de tegenligger gebruiken en andere weggebruikers afsnijden; in de auto zou je voor dergelijk asociaal gedrag zeker een boete en wellicht zelfs een heropvoedingscursus verkeer krijgen. Maar op de fiets is alles anders, zo blijkt op misschien wel het drukste fietsknooppunt van Nederland, het Smakkelaarsveld in Utrecht.

Als alles klaar is, komt er de fraaie Vredenburgknoop te liggen: een kruispunt met vijf bruggen en aparte weggedeelten voor fietsers, voetgangers en bussen. Maar de Utrechtse fietsforens is inmiddels wel wat gewend. Sterker nog: in een perfect kruispunt waarvan iedereen begrijpt hoe het werkt en iedereen zich wellicht aan de regels houdt, schuilt misschien wel een veel groter gevaar: ,,Hoe mooier en hoe beter het geregeld is , hoe minder de mensen op gaan letten. Dan is de kans op ongelukken veel groter’’, zegt verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen.

Chaos

Het moet gezegd: hoe groot de wanorde van door elkaar krioelende fietsers en voetgangers elke ochtend ook is, het gaat (bijna) altijd goed. Alleen in januari 2015 vond er een groot drama plaats toen de 6-jarige Jules uit Utrecht onder de bus kwam en overleed. De kritiek op het onoverzichtelijke kruispunt zwol na het ongeluk weer aan, maar vervolgens bleek dat het kind van zijn pedaal was gegleden en de weg op geschoten.

Regelmatig botsen er nog fietsen op elkaar en valt er eens een fietser om, maar veel meer dan wat scheve spatborden en wat builen en schrammen waren er verder niet te noteren. ,,Hoe groter de chaos, hoe voorzichtiger mensen zijn en hoe minder er gebeurt’’, zegt Tertoolen.

Quote

Als mensen niet meer op hoeven te letten, gebeuren er juist ongelukken

Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen

Asociaal gedrag

Volledig scherm
De fietsers komen van twee kanten © Angeliek de Jonge

Voor rood wachten als er niks aankomt, is voor watjes, lijkt het credo in Utrecht te zijn. Als je kunt, dan gá je. Want we hebben allemaal haast en zijn druk. Al bellend laveren mensen met hun kinderen in een bakfiets door de drukte. Staat er een lange rij voor het verkeerslicht? Gewoon er voorbijrijden en vooraan gaan staan wachten op de rijstrook van de tegenligger. Als het groen is, prop je je weer tussen de verkeersstroom.

Asociaal gedrag? Als je in de auto zou zitten wel, ja.  Maar niet op de fiets. Hier en daar hoor je een vloek of krijg je een afkeurende blik en dat is het wel. ,,Ach, het went ook’’, zegt Jorrit de Groot (35) uit Oog in Al. Hij fietst regelmatig naar het centrum vanuit West. ,,Maar als je hier als vreemdeling komt, kan ik me voorstellen dat je er helemaal niks van snapt. Als je uit de stad komt, is dit heel gewoon.’’

Kirsten op ’t Veld (44) fietst vanuit het centrum regelmatig naar haar werk aan de overkant van het Smakkelaarsveld. ,,Ik zie het gevaar wel. Bussen komen steeds in de problemen door fietsers die de regels aan hun laars lappen. En het verandert hier ook steeds. Ik zou willen dat mensen wat rustiger aan doen. Dat zou het een stuk minder gevaarlijk maken.’’

Interactie

Volledig scherm
Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen op het Smakkelaarsveld © Angeliek de Jonge

,,Het gaat eigenlijk fantastisch hier’’, concludeert verkeerspsycholoog Tertoolen echter als hij de ochtendspits gadeslaat. ,,Ik heb hier wel vaker een schouw gedaan en dan zie je dat de interactie groot is. Iedereen kijkt elkaar aan en ziet wat de ander gaat doen. Dat werkt.’’

Toch komen er ook primitieve krachten los bij mensen, weet Tertoolen. ,,Iedereen wil de ruimte veroveren die er is. Ze vloeken op mensen die hun ruimte inpikken en doen een minuut later hetzelfde bij iemand anders. Maar afsnijden is ook oergedrag. Het geeft een kick als je ergens tussendoor kunt piepen en de ander daarmee te snel of te slim af bent.’’

Dat de ergernis om het foute gedrag van de ander snel verdwijnt, vindt Tertoolen ook niet vreemd. ,,In de auto voel je je veilig in je cocon en scheld je er lekker op los. Op de fiets vervliegt die ergernis heel snel. Je ziet dat de ander, die in jouw ogen in de fout gaat, ook maar een mens is. Het is ook wat minder veilig om zomaar iedereen de huid vol te schelden.’’

Op de schop

In mei gaat de kruising voor de laatste keer op de schop. Na de zomervakantie krijgen de fietsers de situatie voor hun wielen zoals die de komende jaren zal blijven. ,,Dan zijn er minder onoverzichtelijke plekken en is er iets meer ruimte voor iedereen en kan het verkeer iets vlotter doorstromen’’, zegt een gemeentewoordvoerder.

Maar niet te vlot, hoopt Tertoolen. Dat leidt maar tot onoplettendheid en meer ongelukken.

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht