Volledig scherm
Onvrede over de toespraak van Sjoerd Potters, burgemeester van Bilthoven. © Angeliek de Jonge

FIN eist opheldering over speech van burgemeester tijdens Indiëherdenking De Bilt

De Federatie Indische Nederlanders (FIN) eist opheldering over de speech van burgemeester Sjoerd Potters tijdens de Indiëherdenking in De Bilt afgelopen donderdag. 

De FIN schaart zich achter de kritiek van enkele aanwezigen die vonden dat de Biltse burgemeester de plank missloeg met zijn toespraak. ,,Voor de tweede keer op rij liet burgemeester Sjoerd Potters het leed van Indisch Nederland grotendeels onbenoemd. Het leidde direct tot de nodige beroering bij een deel van de aanwezigen. Daarom eisen we als Federatie Indische Nederlanders (FIN) nu opheldering over de speech,’’ zegt woordvoerder Michael Lentze. 

Ook vorig jaar leidde zijn toespraak tot consternatie. ,,De burgemeester stelde toen dat gedurende de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indië 6.000 Nederlandse doden zouden zijn gevallen. In werkelijkheid zijn dat er circa 20.000. Vermoedelijk was Potters toen in de war met de 6.200 Nederlandse soldaten die sneuvelden tussen 1945-1950. Schattingen van het aantal Nederlandse burgerdoden in dezelfde periode variëren overigens tussen 15.000 en 30.000. Het is bijzonder dat de burgervader bij zo’n gevoelig moment als de Indiëherdenking twee jaar op rij zo weinig betrokken lijkt bij de oorlogsslachtoffers en hun nabestaanden.’’

Opheldering

FIN heeft de burgemeester en gemeenteraad van de Bilt daarom officieel om opheldering gevraagd. Een brief is onderweg. Er staat woensdag een gesprek gepland tussen enkele aanwezigen die donderdag na afloop verhaal kwamen halen en Potters. Buddy Grondhuis zal daarbij aanwezig zijn. Ook hij stapte op Potters af. Eerder deze week gaf hij aan het verhaal van de geschiedenis van hun ouders totaal niet terug te herkennen in de toespraak. ,,Het was een abstract relaas en daar zitten we niet op te wachten. Ook niet op een burgemeester die zijn visie geeft over onze geschiedenis. Die kennen we. ” Hij pleit voor een herdenking waar Indische schrijvers, muzikanten en kunstenaars nadrukkelijker een rol in spelen. 

Burgemeester Potters bevestigde eerdere deze week dat hij in gesprek gaat met een delegatie van de Indische gemeenschap in De Bilt. Zijn woordvoerder zei: ,,De burgemeester gaat graag in gesprek met de aanwezigen die teleurgesteld waren over zijn toespraak. Hij begrijpt heel goed dat er emoties leven, zeker op een dag als vandaag waarop we herdenken. Het is een gevoelig onderwerp met grote, blijvende impact voor overlevenden en nabestaanden. Daarom vindt de burgemeester het belangrijk hier op korte termijn een open gesprek met elkaar over te kunnen hebben.’’ 

De speech van burgemeester Sjoerd Potters:

Geachte aanwezigen, veteranen, inwoners van de gemeente De Bilt en vooral ook alle jongeren, die vandaag gekomen zijn,Vandaag, 74 jaar geleden, capituleerde Japan. Daarmee kwam er formeel een einde aan de tweede Wereldoorlog. 75 jaar geleden is daarvoor in Frankrijk al fel gevochten.

Op 6 juni 1944 vielen de geallieerden Normandië binnen. Dat leidde uiteindelijk – na een voor Noord-Nederland zwaar laatste oorlogsjaar – tot onze bevrijding op 4 mei 1945. In Azië werd er op dat moment nog heftig gestreden. In 1942 werden grote delen van Nederlands-Indië door Japan bezet. Dat land was in 1936 een alliantie aangegaan met nazi-Duitsland.

Japan, toen overbevolkt en arm, deed dat om drie redenen:
• een sterk gevoel van nationalisme en superioriteit bij de Japanse machthebbers die het land in een waanzinnigeoorlogssituatie bracht;
• het communisme moest worden uitgeschakeld;
• de relatie met nazi-Duitsland kon op die manier worden versterkt.

Lang daarvoor had Japan een goede relatie met Nederland. Aan het begin van de 17e eeuw vestigde de Verenigde Oost-Indische compagnie zich op Decima, een eilandje voor de kust van Nagasaki. Nederland was het enige Westerse land dat een dergelijke relatie met Japan onderhield. Het is heel waarschijnlijk dat ook het Nederlandse kolonialisme de Japanners heeft geïnspireerd.

In december 1941 bombardeerden de Japanners de Amerikaanse vloot in Pearl Harbour. Nederland verklaarde de oorlog aan Japan in navolging van Amerika en Engeland. De goede band was ten einde. Zo’n band herstel je niet gemakkelijk, zeker niet na een heftige periode van zinloos geweld.

Onder de Japanse bezetting van Nederlands-Indië hebben veel mensen geleden. Ze werden het slachtoffer van agressie, van onderdrukking en van willekeur. Ze verloren hun zelfbeschikkingsrecht. Ze werden vernederd. Vaak waren de slachtoffers weerloze burgers. In een situatie van oorlog worden grote beslissingen maar door enkelen genomen.

Zo vertelde ik hier twee jaar geleden het verhaal van Anne Groen-Koen, die als jong meisje gevangen zat in een van de jappenkampen. Als jong meisje was ook zij een willoos slachtoffer van een oorlog. Met vele anderen zat zij vast in een systeem.

Vooruitkijkend naar 75 jaar vrijheid wil ik het vanmiddag vooral hebben over het effect van een oorlog op jonge mensen:
• zij hebben nog een heel leven voor zich;
• zij vormen zich een idee van de wereld en de rol die ze daarin willen hebben;
• zij hebben weinig tot geen invloed op systemen en beslissingen van volwassenen.

En toch … toch is er ook veel aan het veranderen. De opkomstplicht voor militaire dienst is ruim 20 jaar geleden opgeschort. Het leger was destijds een systeem waarin jonge mensen leerden te doen wat hen werd opgedragen en daarmee discipline bij te brengen. Dat is op zich niet verkeerd, mits jongeren ook wordt geleerd zelf te blijven nadenken over hun eigen toekomst en de toekomst van onze samenleving.

Niet iedereen onderwerpt zich aan een opgelegd systeem. Onlangs eerde men in Duitsland Von Stauffenberg, die in 1944 een aanslag pleegde op Hitler. Hij was kolonel en verzetsstrijder. Een dubbelrol, die we ook af en toe zien bij verzetsstrijders in Nederland. Hij koos voor een verzetsrol op basis van zelfbeschikking.

Dat zelfbeschikkingsrecht is van groot belang. We leven in een wereld waarin we dat steeds meer gaan beseffen. Het is steeds meer te zien bij ontwikkelingen in het onderwijs, in de zorg en binnen tal van bedrijven en organisaties. En ook bij jongeren ervaar ik steeds meer zelfbeschikkingsrecht. Volgende maand wordt hier in het gemeentehuis de 10-jarige Carmen geïnstalleerd als de nieuwe kinderburgemeester. Ongetwijfeld gaat ze op dit gebied een voorbeeldrol vervullen. Dat zegt veel positiefs over de veranderingen tussen het begin van de twintigste en het begin van de eenentwintigste eeuw.

Er is wat mij betreft nog meer nodig. Een verlaging van het actieve kiesrecht naar 16 jaar zoals voorgesteld door de Raad voor het Openbaar Bestuur past goed bij de toename van het zelfbeschikkingsrecht van jonge mensen. Dat maakt dat jonge mensen meer invloed hebben op het systeem waarin ze functioneren. Dat ze minder afhankelijk zijn en echt invloed kunnen uitoefenen. Dat ze de regie kunnen nemen. Het omgekeerde gevoel in de vorige eeuw wordt mooi beschreven in het lied “Mijn jeugd” van Jacques Brel. Hij beschrijft het overleven van de puberteit en het ervaren van de eerste liefde. Maar dan eindigt hij met de woorden: “Maar de oorlog brak aan … en zie ons hier nu staan.”

Wij staan vanmiddag bij een oorlogsmonument. We zijn via Brel weer terug bij de impact van een oorlog op het leven. Het leven van iedereen maar vooral ook van jonge mensen, die nauwelijks of geen invloed kunnen uitoefenen. We staan hier ook met veteranen, die zich in deze en de vorige eeuw hebben ingezet in oorlogssituaties en bij vredesmissies. Hun verhalen zijn belangrijk: de volgende generaties blijven zo beseffen hoe waardevol onze vrede is.

De verhalen over de tweede Wereldoorlog zullen niet heel lang meer worden verteld door de getuigen ervan. Maar naast de muziek is er ook nog de kunst. Zo is er een bijzonder monument in de tuin van de Soestdijkseweg 15. Het werd gemaakt door Co de Swart en onthuld op 20 oktober 2003. Het herinnert ons aan het neerstorten van een Amerikaanse bommenwerper. De omgekomen jonge bemanningsleden staan op het monument vermeld. Dit monument is de moeite waard een keer te bezoeken.

In elke oorlog vallen slachtoffers. Wij herdenken deze slachtoffers maar we kijken ook met vertrouwen naar de toekomst. Volgend jaar vieren we 75 jaar vrijheid in dit land en in grote delen van Europa. Ik dank u voor uw komst vanmiddag!

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht