Monumentendag: zes bijzondere plekken die een bezoekje waard zijn

VideoTientallen monumenten zijn zaterdag in de stad en de provincie Utrecht te bezichtigen tijdens Open Monumentendag. Van veel panden en forten die normaal gesproken voor publiek gesloten zijn is het rijke verleden te zien.

Europa staat centraal tijdens de landelijke Open Monumentendag, komende zaterdag. In Utrecht zijn 74 woningen, gebouwen, musea en forten te bezichtigen die een relatie hebben met de Europese geschiedenis. Welke bijzondere monumenten, die in sommige gevallen voor het eerst toegankelijk zijn, mag je niet missen?

1. Kromhoutkazerne

Het is voor het eerst dat de Kromhoutkazerne aan de Herculeslaan open is voor publiek. Zowel de oude kazerne – nu University College – als de nieuwe Kromhoutkazerne openen hun deuren. Bijzondere attractie is de Brug met de Twaalf Gaten, een rijksmonument, die ooit deel uitmaakte van het vrijwel verdwenen Fort Vossegat. De brug ligt nu ingekapseld in de nieuwe Kromhoutkazerne. Op Open Monumentendag is er op het kazerneterrein een uitgebreid activiteitenprogramma met speurtochten, films en exposities.

Volledig scherm
De Kromhoutkazerne met de brug met de twaalf gaten. © Open Monumentendag

2. Het Gerechtsgebouw aan het Vrouwe Justitiaplein

Het Gerechtsgebouw is meer dan een bezoekje waard. Voormalige universiteitspanden aan de Catharijnesingel maken deel uit van de huidige rechtbank. In de negentiende eeuw legde David Zocher een wandelpark aan bij de stadswallen. Aan de buitenrand van de singel verrezen verschillende universiteitspanden, waaronder het Hygiënisch Laboratorium. In de neorenaissancegevels van het gebouw zijn de beeltenissen en namen van belangrijke wetenschappers verwerkt, in de gangen zijn gemetselde kruisgewelven zichtbaar. Tegenwoordig is dit pand onderdeel van het Gerechtsgebouw, waarin de Rechtbank Midden-Nederland en de Centrale Raad van Beroep zijn ondergebracht. Architectuurhistoricus Bettina van Santen geeft om 13.00 uur een lezing in de kortgedingzaal.

Volledig scherm
Het Gerechtsbouw aan het Vrouwe Justitiaplein. © Open Monumentendag

3. Fort Blauwkapel en Fort Gagel

Open Monumentendag valt samen met het fortenfestival. Ook Utrechtse forten van de verdedigingszone de Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW) hebben een programma. Op Fort Blauwkapel aan de Kapelweg zijn voor het eerst opgeknapte schuilplaatsen en kazematten (ruimtes met een schietgat) te zien. Ook zijn een wachthuisje en een bijzonder vijftiende-eeuws gotisch kerkje te bekijken. Er zijn op het fort rondleidingen en ook is er een kleine expositie over de NHW en de Stelling van Utrecht te bezichtigen. Op Fort Gagel aan de Gageldijk worden plannen gepresenteerd voor restauratie en herontwikkeling.

Volledig scherm
Kerkje op Fort Blauwkapel. © Open Monumentendag

4. Maliebaan

Dat de Maliebaan een berucht en ook roemrijk verleden heeft, is alom bekend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog woonden goed en kwaad daar praktisch naast elkaar. Zaterdag zijn Maliebaan 12 en Maliebaan 15 te bezichtigen; twee bijzondere panden met een oorlogsverleden. Dat zal historicus Ad van Liempt, die het boek Aan de Maliebaan schreef, duidelijk maken. Op Maliebaan 12, waar nu Stichting Beheer SNS Reaal zit, bevond zich de woning van de ‘Beauftragte’ (de vertegenwoordiger), die in Utrecht namens rijkscommissaris Seyss-Inquart toezicht hield op het provinciale en lokale bestuur. Gebrandschilderde wapens in de glas-in-loodramen herinneren aan de eerdere bewoners. Drie panden verderop op nummer 15 was het kantoor van de ‘Beauftragte’ gevestigd. Hij hoefde dus niet ver te reizen om naar z’n werk te gaan. Vanuit Maliebaan 15 zijn er rondleidingen waarbij verteld wordt over de Maliebaan in de Tweede Wereldoorlog.

Volledig scherm
Pand Maliebaan 12. © Open Monumentendag

5. Kasteel Amerongen

Ook in de rest van de provincie zijn monumenten open. In Amerongen kunnen bezoekers naar Kasteel Amerongen, een ‘herenhuys’ met historische tuinen uit de 17de eeuw. Bewoner Godard Adriaan van Reede (1621-1691) speelde een belangrijke rol in de opstand tegen de Franse overheersing. Later woonde de Duitse keizer Wilhelm II anderhalf jaar op het kasteel. Hij tekende hier zijn troonsafstand in 1918. Op Open Monumentendag zijn er geen rondleidingen, maar wel is er een zaalgidsenopenstelling. Bezoekers kunnen in hun eigen tempo rondlopen.

Volledig scherm
Kasteel Amerongen. © Kasteel Amerongen

6. IJsselstein

Tot slot is een bezoekje aan historisch IJsselstein een aanrader. IJsselstein koppelt Open Monumentendag aan de Maand van de Historie. Er zijn tal van monumentale panden te bezichtigen. Zaterdag wordt het nieuwe kasteelpark geopend, waar dan ook een riddertoernooi wordt gehouden. Kinderen kunnen meedoen aan krijgersspelen en het middeleeuwse kampement bezoeken.

Meer informatie op openmonumentendagutrecht.nlkasteelamerongen.nl en op inijsselstein.nl.

Volledig scherm
In het kasteelpark in IJsselstein vindt een riddertoernooi plaats. © Stichting Hei, fotograaf N. Stappenbeck
  1. Wat gebeurt er vandaag in Utrecht?
    Agenda

    Wat gebeurt er vandaag in Utrecht?

    De deuren van de Domkerk gaan om 11:00 uur open om te schrijven. Tot 16:00 uur kunnenmensen schrijven voor de actie Wite for Rights van Amnesty, voor mensen die onrecht is aangedaan. Wereldwijd komen vandaag honderdduizenden mensen in actie en schrijven brieven naar autoriteiten van verschillende landen. Bijvoorbeeld vanwege mensen die gevangenzitten omdat ze opkomen voor de rechten van anderen, mensen die worden gemarteld omdat ze voor hun mening uitkomen en mensen die worden bedreigd om wie ze zijn. Doel van de brieven is hun leven te veranderen en de betreffende regering onder druk te zetten. Volop scholieren zijn uitgenodigd en ook is er een tentoonstelling over 70 jaar vrijheid van Meningsuiting.

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht