Volledig scherm
Het Joods Monument © Angeliek de Jonge

Opinie: Gemeente had eerder moeten optreden bij fouten Joods monument

Minstens dertig onzorgvuldigheden kwam amateur-historicus Jim Terlingen tegen op het Joods Monument in Utrecht. De gang van zaken rondom deze ontdekking brengt hem tot drie belangrijke lessen, schrijft hij.

poll

Betrokkenen hadden sneller moeten reageren op de fouten op het Joods Monument

  • Eens (81%)
  • Oneens (19%)
78 stemmen

Het is een indrukwekkend monument dat in oktober 2015 bij het Spoorwegmuseum is onthuld. Staand voor de gedenkmuur voel je intens dat in de oorlog meer dan 1200 keer een mens is vermoord. Op preciezer te zijn: een joodse Utrechter. Deze mannen, vrouwen en kinderen hadden allemaal een leven in onze mooie stad.

De stichting die het gedenkteken heeft laten plaatsen, verdient niets dan lof voor het feit dat het gelukt is om zeventig jaar na dato een openbaar monument te realiseren. De plek, vlakbij het voormalige Maliebaanstation van waaruit de treinen vertrokken, is ook goed gekozen.

Pijnlijk

Maar er is ook een pijnlijke waarheid, want de stichting heeft iets wezenlijks nagelaten. Ze heeft het bestand met slachtoffernamen die ze via-via kreeg niet laten controleren. De lijst was ernstig verouderd. Mijn steekproeven hebben tot nu dertig onzorgvuldigheden aangetoond, waaronder het vóórkomen van drie namen van mensen die de oorlog hebben overleefd.

Dat brengt me op les één. Instanties die een namenmonument willen maken, moeten altijd zelf een onderzoek starten naar de juistheid van de gegevens die ze willen vastleggen. Bij oorlogsmonumenten moet het Nationaal Comité 4 en 5 mei met een draaiboek ondersteuning kunnen bieden.

Ontluisterend

Fouten maken, hoe groot ook, is menselijk. Maar wat er gebeurde toen ik in maart 2016 in het AD mijn eerste onderzoeksresultaten publiceerde, vond ik ontluisterend. Voorzitter Rietkerk van de stichting zei in dezelfde krant ‘de lijst is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld en gecontroleerd’ en hij vertelde dingen over een 'overlevende' die niet op feiten berusten om te kunnen rechtvaardigen waarom zij op het monument stond.

Les twee: wees bij zo'n gevoelig onderwerp altijd eerlijk over gemaakte fouten en zeg geen dingen zonder te weten of ze waar zijn. In de periode erna ervoer ik een oorverdovende stilte. De stichting, de gemeente, raadsleden, opiniemakers en de joodse gemeenschap lieten in het openbaar niets horen over wat met de fouten moest gebeuren. Van de laatste groep is dat overigens begrijpelijk. Zij had na 70 jaar eindelijk een monument en wilde het joodse oorlogstrauma niet voeden.

Fouten

Dankzij de media, die mijn onderzoeksresultaten bleven publiceren, kwam er na een half jaar toch schot in de zaak. Burgemeester Van Zanen reageerde attent op een open brief en hij ging daarna op de achtergrond gesprekken voeren met betrokkenen. In mei jongstleden deed de landelijke aandacht in de pers voor fouten op monumenten de rest: er komt een onderzoek naar de juistheid van alle 1.239 namen op het Joods Monument in Utrecht. 

Een laatste les die ik wil geven is voor de gemeente Utrecht en haar politici: neem eerder je verantwoordelijkheid en laat zo'n gevoelige kwestie een volgende keer niet zo lang sudderen.

  1. Wat gebeurt er vandaag in Utrecht?
    Woensdag 20 september

    Wat gebeurt er vandaag in Utrecht?

    De première van tragikomedie Tulipani is vanavond de feestelijke start van de 37ste editie van het Nederlands Filmfestival. De aftrap van het festival dat op 29 september uitmondt in de uitreiking van de Gouden Kalveren, begint vanavond zoals traditioneel in de Stadsschouwburg. Voor het eerst is de komende week ook megabioscoop Kinepolis bij de Jaarbeurs festivallocatie. Zowel de Debuutcompetitie en de Studentencompetitie als de avondprogramma’s van NFF Gastprogrammeurs, Guerrilla Games en Germaine de Randamie, worden geprogrammeerd in de eerder dit jaar geopende megabioscoop.

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht