Plofsluis krijgt tweede leven: drijf-in bioscoop, uitkijktoren, of iets heel anders?

VideoEen drijf-in bioscoop, een uitkijktoren of een reusachtige projectie van de woorden PLOF op de  betonnen wanden. Het is slechts een greep uit de suggesties die inmiddels zijn opgehaald bij geïnteresseerden en belangstellenden om de Plofsluis als onderdeel van de Hollandse Waterlinie in Nieuwegein meer op de kaart te zetten.

Een projectgroep van eigenaar Rijkswaterstaat, de provincie Utrecht en de gemeente Nieuwegein werkt sinds vorig jaar aan een tweede leven voor het betonnen gevaarte dat deel uitmaakt van de Hollandse Waterlinie. Het idee haakt aan bij het Pact van Ruigenhoek waar bestuurders uit de provincie Utrecht vorig jaar de ambitie vastlegden de waterlinie erkend te krijgen als Unesco werelderfgoed.

Volledig scherm
Catharina Wouters, Robin Aarts, Henny van Gerwen en Eva Driessen op de fietsbrug langs de Plofsluis. © Koen Laureij

De Plofsluis is zonder twijfel uniek. Forten en vestingen tellen de Waterlinie en ook het buitenland vele, maar nergens anders is een constructie te vinden zoals boven het Amsterdam-Rijnkanaal bij Nieuwegein. Bij het graven van het kanaal 85 jaar geleden moest een oplossing gevonden worden voor het gat dat daarmee gecreëerd werd in de Waterlinie. Die ging ervan uit dat de vijand uit het oosten tegengehouden kon worden door een brede strook land onder water te zetten. Door dat kanaal zou het water eenvoudig wegstromen. Daarom werd bij Jutphaas boven het kanaal de enorme betonnen bak gebouwd, met de omvang van een voetbalveld, 10 meter hoog. Het geheel bestaat uit metersdikke muren, met een relatief zwakke bodem. De bedoeling was deze met springstof op te blazen als de waterlinie onder water gezet zou worden. Het zand en puin uit de bak moesten dan het kanaal hermetisch afsluiten.

Volledig scherm
De Plofsluis tussen Houten en Nieuwegein vanuit de lucht gezien. © Koen Laureij

Onopvallend bestaan

De Waterlinie is nooit gebruikt, omdat de Duitsers er in 1940 eenvoudig overheen vlogen, onder meer voor het verwoestende bombardement op Rotterdam. Na de oorlog is het kanaal bij de verbreding in de jaren 70 om de Plofsluis heen gelegd. Dat bleek vele malen goedkoper dan sloop van het gevaarte. Tot 2015 leidde het een tamelijk onopvallend bestaan, voornamelijk als onderdak voor de Utrechtse schietvereniging Ultrajectum. Zij maakt dankbaar gebruik van de robuuste omgeving voor de schietsport. Met de opening van de fietsbrug pal langs de Plofsluis aan de vooravond van de Tourstart is deze opeens veel zichtbaarder geworden.

Robin Aerts (Rijkswaterstaat), Vera Driessen (gemeente Nieuwegein) en  Catharina Wouters (Provincie Utrecht) hopen dat in de projectgroep nog een extra impuls te geven. „De Plofsluis is een bijzonder object, met een interessant verhaal. Rijkswaterstaat vindt dit ook belangrijk. Daarom hebben we bij de Beatrixsluis ook een paar kazematten verplaatst. De Plofsluis zou van meerwaarde kunnen zijn.”

Voor de gemeente Nieuwegein is de Plofsluis ook bijzonder, zegt Vera Driessen. „Het laat zien dat de overheid in jaren 20 en 30 van de vorige eeuw nog dacht dat de Waterlinie zou werken. Bovendien ligt de Plofsluis dicht bij het oudste fort van de linie: Jutphaas.”

Catharina Wouters onderstreept het streven de Waterlinie tot Werelderfgoed te benoemen. „De Plofsluis is opgenomen in het Pact van Ruigenhoek omdat we het waterverhaal op deze plek in dit gebied willen vertellen.”

Meedenken

Momenteel ligt de enorme betonnen bak ongenaakbaar hoog boven een deel van het Amsterdam-Rijnkanaal. 10 meter hoog rijzen de wanden omhoog. Daarbinnen zijn vijf compartimenten, waarvan er twee in gebruik zijn als schietbaan. De kans dat hieruit kogels verdwalen lijkt nihil. Geluidsoverlast is op de afgelegen plek ook geen probleem, weet Henny van Gerwen, al 43 jaar lid van SSV Ultrajectum. „Toen wij hier terechtkonden, lag het vol met rioolbuizen, bedoeld om de springstoffen in te leggen om de sluis te laten ploffen. Er kan hier geen groot materieel komen, dus we hebben die buizen met de hand stukgeslagen en de bodem geëgaliseerd. Twee compartimenten kregen een dak zodat droog geschoten kan worden.”

Voor de toekomst van de Plofsluis zijn inmiddels twee bijeenkomsten gehouden waar belangstellenden daarover konden meedenken. Volgende week is nog een derde. Studenten van de HKU ondersteunen het proces. Eind januari moeten Rijkswaterstaat, Nieuwegein en provincie Utrecht een keuze maken. Daarbij moet wel rekening gehouden worden met de scheepvaart en de schietvereniging. „Hopelijk wordt volgend jaar al iets van de resultaten zichtbaar”, zegt Robin Aerts. 

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht

poll

Snorfietsers op de rijbaan...dat is vragen om ongelukken

Snorfietsers op de rijbaan...dat is vragen om ongelukken

  • Mee eens (83%)
  • Niet mee eens (17%)
2797 stemmen