Volledig scherm
Politie en vrijwilligers zoeken naar de vermiste Anne Faber in de wijk ten noorden van de vijver bij het Blookerpark. © ANP

Publiek zoekt massaal
mee, maar heeft dat zin?

Sinds de verdwijning van Ruben en Julian uit Zeist in 2013 krijgt meelevend publiek alle ruimte om mee te zoeken naar vermiste personen. Of de massale zoekhulp veel zin heeft, wordt door deskundigen betwijfeld. ,,Maar ze gaan toch zoeken, dan kun je het maar beter in goede banen leiden’’, zegt criminoloog Jasper van der Kemp.

In Nederland raken dagelijks bijna honderd mensen vermist, maar zelden grijpt dat de gemiddelde Nederlander erg aan. Als er jonge mensen in het spel zijn die vol in het leven staan, wordt dat meteen anders. Gedreven door emotie, frustratie en betrokkenheid met de familie van het ‘slachtoffer’ willen veel Nederlanders iets doen, weet Van der Kemp.

Zo ook donderdagmiddag in de Soester Duinen. Bijna 150 mensen, waarvan er veel Anne Faber niet kennen, zoeken mee naar de 25-jarige Utrechtse, die nu een week vermist wordt. Terwijl de regen met bakken uit de hemel komt, net zoals op de vrijdag waarop Anne verdween, staan ze samen met politiemensen als een lang menselijk lint zij aan zij klaar om het bos in te gaan.

300 meter lang 

Regen noch struikgewas weerhoudt het legertje op zoek te gaan naar Anne of ten minste sporen van haar. Het 300 meter lange lint schuift door de bossen bij het Berkenlaantje, de route waarlangs Anne welhaast gefietst moet hebben. 

Als een van de ME-ers het commando ‘voorwaarts, nú’ roept, stapt de lijn het bos in; rustig lopen de zoekers voorwaarts, soms gehinderd door dicht struikgewas en stekelige braamstruiken. Opeens klinkt het commando ‘Halt houden, Nù’ door de bosschages als de linie uiteen dreigt te vallen. Snel wordt de rij hersteld. Na een kwartier bereiken de zoekers de Soester Duinen, een open vlakte met zandverstuivingen. Weer geen resultaat.

Ruben en Julian

In 2013 ontstond het fenomeen van het meezoekende publiek, toen de broertjes Ruben en Julian uit Zeist vermist waren. Hun vader werd dood gevonden in het Doornse Gat. Hij had de kinderen die middag bij hun moeder opgehaald. De knagende onzekerheid over wat er met de jongens gebeurd kon zijn, vrat aan Nederland. Mensen wilden iets doen, méézoeken.

Volledig scherm
© ANP

In eerste instantie riep een politiewoordvoerder dat dat wellicht niet heel handig was. Het ongetrainde publiek zou alleen maar sporen kunnen wissen en het onderzoek in de weg zitten. Door de massale verontwaardiging over het feit dat deze vorm van hulpvaardigheid niet op prijs werd gesteld, trok de politie die mening schielijk in. Mensen mochten gaan zoeken en werden daarbij begeleid en geïnstrueerd door agenten.

De dagenlange zoektochten met honderden mensen in een immens groot zoekgebied hadden geen succes. Twee weken na de eerste grote zoekacties werden de jongens door een vader en een zoon, die kikkervisjes gingen vangen, dood gevonden in een rioolbuis in de polder bij Cothen.

Dilemma

Ook nu lijkt de kans op succes door vrijwilligers niet groot. ,,Het blijft een dilemma voor de politie. Mensen gaan toch zoeken, dus je kunt het maar beter in goede banen leiden’’, zegt psycholoog en criminoloog Van der Kemp. ,,Maar dan kunnen ze nog steeds in hun enthousiasme sporen wissen. Of erger: een lichaam aantreffen. Dat is voor politiemensen al lastig, veel gewone burgers kunnen daar heel slecht mee omgaan.’’

Quote

Het blijft een dilemma voor de politie. Mensen gaan toch zoeken, dus je kunt het maar beter in goede banen leiden

Toch acht Van der Kemp de kans dat ze Anne vinden, erg klein. Maar helemaal zinloos zijn de massale zoekacties niet. ,,Je houdt de mensenmassa zo wel in de hand. En het is een enorm zoekgebied. Alle plekken waar de vrijwilligers gezocht hebben, kun je afstrepen. Daardoor kan de politie zelf veel efficiënter zoeken op de plekken waar het er echt toe doet, zoals in die vijver.’’

Zoek je mee

Vlak na het drama Ruben en Julian werd de stichting ‘Zoek je mee’ opgericht, ook bedoeld om de enorme belangstelling en de stroom aan tegenstrijdige berichten op sociale media te kanaliseren. ,,We kregen in die zaak via sociale media een enorme brij aan informatie over ons uitgestort en veel daarvan was gewoon onjuist’’, zegt Petra Blankwaard van ‘Zoek je mee’.

Het hielp de spontane zoekacties in goede banen te leiden, zegt Blankwaard. Haar stichting bemoeit zich daar overigens niet actief mee, maar probeert met de juiste informatie de mensen wel de goede weg op te helpen. Sinds 2013 heeft de politie volgens Blankwaard ook grote stappen voorwaarts gemaakt. ,,Ze zijn heel actief op sociale media, delen veel informatie met de burger, geven antwoord op vragen en reageren heel serieus op tips, hoe waardeloos die ook kunnen zijn.’’

De politie zegt dat er geen vaststaand beleid is bij het begeleiden van zoekacties door het publiek. ,,Helaas heeft de politie Midden-Nederland er inmiddels wel veel ervaring mee’’, zegt een woordvoerder. De politie vindt het op dit moment niet gepast om gedetailleerd in te gaan op de zoekactie naar Anne, zolang zij nog niet is gevonden.

Volledig scherm
© ANP
Volledig scherm
© ANP
Volledig scherm
© ANP

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht