Volledig scherm
Sjoerd Swane op een foto uit 2003. Hij is inmiddels vijf jaar spoorloos. © Marco Hofsté

Waar is de gevallen politicus Sjoerd Swane toch gebleven?

Waar is toch Sjoerd Swane, de voormalig VVD-politicus uit Maarssen? Hij werd in 2011 bij verstek tot twee jaar cel veroordeeld voor het aannemen van steekpanningen, valsheid in geschrifte en belastingfraude, maar is al vijf jaar spoorloos. Hij voert ondertussen de ranglijst van veroordeelde politici aan die NRC publiceerde bij de start van het proces tegen zijn Limburgse voormalig partijgenoot Jos van Rey.

Quote

Ik heb hem de hand gedrukt en gezegd dat ik hoopte dat hij geen rare dingen zou gaan doen. En dat was het.

Toon van Schaik

,,Ik heb hem de hand gedrukt en gezegd dat ik hoopte dat hij geen rare dingen zou gaan doen. En dat was het,'' zegt Toon van Schaik (66) in zijn villa in Bramsche, een klein dorp in het Duitse Emsland, een half uur rijden over de grens.

Hij beschouwt zich als de laatste die Sjoerd Swane (62) eind december 2009 in levenden lijve heeft gezien. ,,Hij logeerde in een hotel hier in de buurt, maar is anders dan bij eerdere gelegenheden de volgende morgen niet aan het ontbijt verschenen. Daarna waren er nog wel geruchten dat hij in Maarssen was gezien, maar daar geloof ik niks van, aldus de voormalig uitbater van restaurant De Nonnerie.

Het vertrek van de politicus die op dat moment al hard van zijn voetstuk was gevallen, kwam voor Van Schaik niet als een verassing. ,,Drie maanden eerder heeft hij het aangekondigd. Hij had het helemaal gehad. Hij zou nog wel op de verjaardag van mijn vrouw komen. Daarom weet ik de datum nog precies: 18 december 2009. Ze werd toen zestig. We waren hier met pakweg vijftien mensen om dat te vieren. Swane was toen stiller dan gewoonlijk. Anders had hij altijd het hoogste woord. Hij tikte me om half elf met een bleek koppie op mijn schouder met de woorden: 'ik ga.' Van Schaik zegt daarna ook nooit meer iets van Swane te hebben vernomen.

Volledig scherm
De Maarssense nieuwbouwwijk Opbuuren. Swane zou zichzelf bij dit project hebben verrijkt, waarvoor hij uiteindelijk werd veroordeeld. © Tjitske Sluis

Opbuuren
Twee decennia was Sjoerd Swane volgens vriend en vijand de gezichtsbepalende figuur in de toen nog zelfstandige gemeente Maarssen, tegenwoordig onderdeel van Stichtse Vecht. Welbespraakt, charmant en scherp in debat leek hij vaak de regisseur van de hele Maarssense politiek. Met de portefeuille ruimtelijke ordening onder zich, verrees menig bouwproject in het dorp onder zijn verantwoordelijkheid.

Het laatste grote was de bouw van de wijk Opbuuren. Daarbij zou hij zich hebben laten bevoordelen, waarvoor hij uiteindelijk werd veroordeeld. Al begin deze eeuw deed de gemeenteraad onderzoek naar vermeende belangenverstrengeling, bij een vastgoeddeal met Jan Dirk Paarlberg.

Die zit momenteel wel vast in afwachting van zijn hoger beroep over het witwassen van zeventien miljoen euro die Willem Holleeder van Willem Endstra afperste.

Volledig scherm
In 2007 werd in en bij de woning van Swane een openbare executieverkoop gehouden van zijn spullen. Een bezoeker kijkt in de BMW van Swane. © Marnix Schmidt

In januari 2007 zat Swane wel enkele dagen in de cel, ook op verdenking van belastingfraude. Vlak daarvoor gooide hij een harde schijf van zijn computer in de Vecht. Korte tijd later volgde een openbare veiling van zijn bezittingen door de belastingdienst. Van Schaik: ,,Het was een deconfiture voor hem. Hij was sindsdien nooit meer de oude. Was schichtig, keek altijd achterom, wantrouwend naar auto's die hem schaduwden.''

Hoewel een ongeluk nooit is uit te sluiten, zijn er geen gegronde speculaties over een misdrijf, temeer daar Swane zijn vertrek ruim te voren in kleine kring aankondigde. Ondertussen gissen de inwoners van Maarssen en ook Van Schaik naar de verblijfplaats van de vrijgezel zonder kinderen. 

Suggesties die rondgaan zijn een verblijf in Frankrijk, dan wel Thailand of Chili, maar niemand die er concrete aanwijzigen voor heeft. Van Schaik: ,,Hij was wel gesteld op comfort. Op Rotummerplaat zul je hem niet vinden. Verder was het geen talenwonder, maar hij had een tic voor Frankrijk, daar had hij ook een huis, waar ik een paar keer ben geweest.''


Quote

Hij hield van Frankrijk, maar hij zit zeker in een land waarmee Nederland geen uitleve­rings­ver­drag heeft, Zuid-Amerika of zo.

Ex-partner Anneke Tuntelder

Geen uitleveringsverdrag
Daar zit hij niet, meent Anneke Tuntelder (52) zeker te weten. Zij had voor zijn vertrek in december 2009 zeven jaar een relatie met hem. ,,Hij hield van Frankrijk, maar hij zit zeker in een land waarmee Nederland geen uitleveringsverdrag heeft, Zuid-Amerika of zo. Het zijn echter allemaal speculaties, want ik weet ook echt niet waar hij zit.''

Tuntelder zegt na het vertrek van Swane nimmer meer contact gezocht te hebben. ,,Dat had toch geen zin. Hij had het allemaal goed voorbereid, het was een vooropgezet plan. Voor mij persoonlijk is het natuurlijk een onafgesloten boek, maar ik heb intussen een nieuw leven met een nieuwe relatie. Als hij hier plotseling voor de deur zou staan, laat ik hem wel binnen. Hij heeft dingen fout gedaan, maar zo zijn er wel meer en veel erger ook.''

Verbaasd
Frank van Liempdt, voormalig gemeenteraadslid voor de VVD, tegenwoordig voor Lokaal Liberaal, maakte Swane mee als fractievoorzitter en heeft ook geen idee waar hij uithangt. ,,Ik heb me er altijd verbaasd dat hij hiervoor gekozen heeft. Hij was  geen man die zaken uit de weg ging. Ik ben wel heel benieuwd naar wat er met hem is gebeurd.''

Ferdinand Bolsius, eveneens voormalig VVD-wethouder:  ,,Waar Sjoerd is? Goeie vraag. In de tijd dat hij verdacht werd, was hij al zogenaamd niet te vinden, maar sinds het proces is hij echt onvindbaar. Ik heb geen idee waar hij uithangt.''

Aannemer Ad van den Engel met wie Swane geregeld de degens kruiste, weet evenmin waar zijn opponent uithangt. ,,Daar moet ik het antwoord op schuldig blijven. Hij zal wel ergens in het buitenland rondlopen, maar ik heb er de laatste tijd geen geluiden over gehoord. Als ik Sjoerd was, zou ik die paar jaar gaan zitten. Ik acht hem slim, maar dat is dit niet.''

Als hij direct na zijn veroordeling zijn straf had ondergaan, was hij allang weer vrij man geweest. Swane werd op 9 augustus 2011 veroordeeld tot twee jaar cel. Bij goed gedrag was hij na zestien maanden op 9 december 2012 vrijgelaten.

Volledig scherm
Ron Druppers veronderstelt dat de ex-wethouder gewoon in Frankrijk zit met een Carte de Sejour, een verblijfsvergunning die je zo kunt aanvragen. ,,Als je die hebt is er geen Franse agent die naar je omkijkt. © gemeente Stichtse Vecht

Verblijfsvergunning
Ron Druppers, boegbeeld van de lokale partij Maarssen2000 denkt niet dat Swane zich nog in het Vechtdorp zal vertonen, ook al ving hij in de zomer van 2012 nog geluiden op dat hij er in een auto was gesignaleerd. Druppers gelooft er niks van. ,,Hij weet dat er heel wat Maarssenaars zijn die ogenblikkelijk 112 bellen als ze hem zien.'' Druppers veronderstelt dat de ex-wethouder gewoon in Frankrijk zit met een Carte de Sejour, een verblijfsvergunning die je zo kunt aanvragen. ,,Als je die hebt is er geen Franse agent die naar je omkijkt. Zo kan hij daar honderd worden.''

Een ondernemer uit de Vechtstreekdie strikt anoniem wil blijven, meent dat justitie een spoor heeft laten lopen, geheel toevallig ook naar Frankrijk: ,,Ik heb in 2007 twee huizen bij Bergerac van hem gekocht voor 550.000 euro. De koopsom heb ik betaald aan een notaris, in de Dordogne. Die zou moeten kunnen zeggen waar dat geld gebleven is. Mij mag hij het niet zeggen, maar justitie of de belastingdienst kunnen dat wel opvragen. Je moet de geldstroom volgen. Als ze hun best hadden gedaan, hadden ze hem kunnen vinden, denk ik. Hij heeft twee jaar celstraf gekregen, dat is wellicht niet genoeg om echt hun best voor te doen.''

Woordvoerder Marieke van der Molen van het functioneel parket laat weten vanwege de vertrouwelijkheid daar niet op in te kunnen gaan.

De zakenman voegt er overigens aan toe het wel knap te vinden dat de Maarssenaar inmiddels vijf jaar uit handen van de autoriteiten weet te blijven. ,,Misschien loopt-ie wel rond met een hoed en een lange baard.''

In samenwerking met indebuurt Utrecht

Utrecht