Volledig scherm
De woning van Floris en Shanna Duine wordt bekeken door een adviseur die tips kan geven over het energiezuiniger maken van het huis. © FotoMeulenhof

Klimaat in Brabant: Wegwijs tussen pompen en panelen

ZomerserieVELDHOVEN - Veel eigenaren willen hun woning verduurzamen. Maar waar steek je centen in?

Ze lieten er geen gras over groeien, toen ze het huis in 2014 kochten. De woning werd 'tot op het beton' gestript en opnieuw opgebouwd. Een ferme uitbouw, een nieuwe vloer en het dak werd volledig geïsoleerd, met acht centimeter glaswol.

Klimaat in Brabant
Het klimaat verandert. Wat merken we daar nu al van in Brabant? Het ED belicht de gevolgen in een serie artikelen. 

De muren daarentegen verdienen nu, vijf jaar later, aandacht, zo weten Floris en Shanna Duine. En ze worden daarin vanochtend bevestigd door adviseur Eric Franssen. Hij geeft er een kort geschiedenislesje bij, want het isoleren van woningen was tot in de jaren zeventig helemaal niet zo vanzelfsprekend als nu. ,,De omslag lag bij de oliecrisis in 1973", vertelt hij. ,,Dit huis is van 1980, is dus waarschijnlijk redelijk geïsoleerd, maar niet supergoed. Daar gaan we dadelijk naar kijken.”

Floris en Shanna Duine wonen aan de Zwartenberg in Veldhoven en zijn ingegaan op een aanbieding van de gemeente om voor 75 euro een energie-advies te laten opmaken door het gespecialiseerde bedrijf Susteen. Er is een directe aanleiding; de cv-ketel op zolder begint het te begeven. Floris: ,,Toen we hier kwamen wonen, hebben we al het noodzakelijke gedaan. De basis is in orde. We wonen hier met veel plezier, inmiddels met twee kleine kinderen, en nu willen we verder kijken. De storingen aan de ketel geven het extra duwtje. Je weet dat er veranderingen in de wetgeving op til zijn."

Volledig scherm
De woning van Floris en Shanna Duine wordt bekeken door een adviseur die tips kan geven over het energiezuiniger maken van het huis. © FotoMeulenhof

Gasloos

Want de standaard cv-ketel heeft zijn langste tijd gehad. In 2050 moeten alle woningen in Nederland gasloos zijn, zo staat in het dit jaar gepresenteerde Klimaatakkoord. Om dat te bereiken, zijn tal van maatregelen aangekondigd. Gas wordt duurder, elektriciteit goedkoper en er komt een warmtefonds om allerlei duurzaamheidsmaatregelen mee te bekostigen.

Er verandert zoveel, dat veel huiseigenaren door de bomen het bos niet meer zien. Waar moet je in hemelsnaam je zuurverdiende spaarcenten in steken? Warmtepompen, hybride systemen, zonnepanelen, zonneboilers, spouwmuurisolatie, warmte-koude-opslag, ventilatie, dubbele ramen, ledverlichting? Wanneer krijg je subsidie? Wanneer wordt iets verplicht? Wat zijn de opbrengsten en terugverdientermijnen? Wat doet het met de waarde van mijn huis?

En precies daar komt de energie-adviseur om de hoek, zoals Susteen, dat veel samenwerkt met gemeenten en provincies. Deze overheden hebben ambitieuze doelstellingen als het gaat om CO2-reductie, maar slechts beperkte mogelijkheden om de belangrijkste bron van uitstoot - woningen - aan te pakken. ,,Er is geen wet die een particuliere woningeigenaar verplicht: jij moet je huis verduurzamen", zegt Susteen-directeur Frank Gerritsma. ,,Dus bewandel je de weg van informeren en verleiden. De gemeente neemt dan een deel van de kosten van het adviesgesprek voor haar rekening."

Wirwar van regels

Adviseurs nemen de woningbezitter bij de hand. Gerritsma vergelijkt het met een hypotheekgesprek. ,,Het is geen wirwar van regels, het is niet zo heel ingewikkeld, maar je krijgt er maar één of twee keer in je leven mee te maken: als je een huis koopt of verbouwt. Het is logisch dat je dan geen overzicht hebt en iemand vraagt die er ervaring mee heeft."

De aandacht voor het energiezuinig maken van woningen groeit gestaag. Toen Susteen tien jaar geleden begon, waren de adviseurs vooral aan het uitleggen dat de opbrengst van zonnepanelen betrouwbaar is en dat panelen niet zomaar van het dak waaien. Gerritsma: ,,Nu zijn panelen al zo ingeburgerd, dat dit soort basisvragen al niet meer worden gesteld. Hetzelfde zie je gebeuren bij warmtepompen. Die zijn nu nog relatief nieuw, maar over een paar jaar staan er een paar in elke straat en weet iedereen hoe ze werken." Soms krijgt de bewustwording een onverwacht 'sprongetje'. Gerritsma: ,,Toen minister Wiebes zei 'we gaan allemaal van Gronings gas af', drong bij velen door: nu gaat echt iets veranderen."

En dat is prima. Want om aan alle klimaatdoelstellingen te voldoen, is het huidige tempo van verduurzaming van woningen ontoereikend. Het moet sneller.

Nieuwe cv, dubbel glas en isolatie

Veel huiseigenaren (63 procent) hebben in de voorbije vijf jaar geïnvesteerd in de energiezuinigheid van hun woning. Veel voorkomende maatregelen waren het vervangen van de cv-ketel voor een zuiniger exemplaar (38 procent), het aanbrengen van dubbel glas (29 procent) en het isoleren van daken, muren, vloeren en wanden (25 procent). Dat blijkt uit het meest recente Woononderzoek (2018), dat wordt uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. De resultaten kwamen vorige maand naar buiten.

Een belangrijke reden om niet te investeren in de duurzaamheid van de eigen woning is de perceptie dat het huis al energiezuinig genoeg is. Maar wat blijkt? Eén op de vijf huishoudens die hun woning energiezuinig genoeg vinden, heeft een woning heeft met energielabel D of slechter.

De betaalbaarheid van verduurzamen speelt eveneens een rol; de bekendheid van huiseigenaren met mogelijke financieringsregelingen blijkt klein. Men financiert energiebesparende maatregelen voornamelijk met eigen geld (92 procent). Kostenbesparing en comfort zijn de belangrijkste argumenten achter de verduurzaming.

Te vaag

Die verantwoordelijkheid ligt niet bij de burger alleen. Integendeel zelfs, zegt Gerritsma. ,,Ik denk dat de burgers mentaal klaar zijn voor de transitie. Maar het blijft wachten op voldoende sturing vanuit de rijksoverheid. Dat je gas duurder maakt en stroom goedkoper, prima, dat is goed beleid. Maar het is nog te vaag, je wil méér informatie. Mensen en bedrijven investeren alleen bij voldoende zekerheid. Pas als je meer duidelijkheid schept over de ontwikkeling van de prijzen, pakt iedereen het excel sheet erbij en gaat rekenen."

Wat Gerritsma betreft kan er een streep door de subsidies. Dat klinkt opvallend uit de mond van iemand die probeert mensen de portemonnee te laten trekken voor duurzaamheid. ,,Subsidies zijn bedoeld om ons te steunen, wordt gesteld, maar hebben meer nadelen dan voordelen."

Hij doelt op het hit-and-run-effect, omdat subsidies zijn gekoppeld aan termijnen. Gevolg is dat mensen te laat zijn en achter het net vissen. ,,En teleurgestelde mensen verliezen interesse." Bovendien krijg je scherpe pieken en dalen in de vraag, waar bedrijven moeilijk op kunnen anticiperen. ,,Maar het belangrijkste is het signaal dat je afgeeft. In feite zeg je: zonder subsidie zijn duurzaamheidsmaatregelen geen goed idee. Mensen leunen achterover en wachten op de overheid. Terwijl de noodzaak van de investeringen ook zonder subsidie klip en klaar is."

Volledig scherm
De woning van Floris en Shanna Duine wordt bekeken door een adviseur die tips kan geven over het energiezuiniger maken van het huis. © FotoMeulenhof

Gerritsma's betoog wordt gestut door een recent onderzoek van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud); veel Nederlandse huiseigenaren stellen ingrepen aan hun woningen uit in afwachting van actie vanuit de overheid.

De familie Duine doet dat niet. 'All-electric gaan' is een brug te ver, maar ze zijn wel benieuwd wat ze binnen hun budget kunnen doen. Startpunt van elk adviesgesprek over een oudere woning is isolatie, ook deze ochtend in Veldhoven. Heel goed isoleren is de beste manier om snel winst te boeken. Pas als je geen kostbare energie nodeloos verliest, kun je nadenken over andere duurzame technieken.

Alle opties passeren de revue. Na het gesprek bij de koffie maken Duine en Franssen een rondje door en rond het huis. De kruipruimte wordt bekeken, de meterkast, gevel, muren, dakkapel, de haperende ketel, de kwaliteit van de ramen en kozijnen. In 1997 is HR-glas geplaatst, zo blijkt. ,,Dat ziet er goed uit." Ook wordt in kaart gebracht waar ruimte is voor zonnepanelen.

Serieuze kou

Franssen zal een eindrapportage opmaken, met - zo wordt afgesproken - offertes voor de plaatsing van zonnepanelen, het isoleren van de vloer vanuit de kruipruimte en een hybridesysteem met een combinatie van ketel en warmtepomp. De waterpomp verwarmt het huis het hele jaar door, alleen bij serieuze kou springt de ketel bij.

Duine heeft als software engineer een technische achtergrond en had zich al voorbereid. Heeft het gesprek toch verrassende inzichten gebracht? ,,Nou, ik weet wat een warmtepomp is. Wat ik niet wist is dat je die kunt combineren met een gewone ketel. Dat vind ik wel interessant. En vooraf had ik minder snel gedacht aan vloerisolatie. Daar kan ik vijftien procent mee besparen, blijkt nu. Dat is toch fors. Het worden nog lastige keuzes."

Want hoe begaan je ook bent met het milieu en hoe graag je ook verduurzaamt, het is altijd een financiële afweging. Duine: ,,In feite doe je nu een investering van 75 euro voor het advies. Straks komen er offertes en kun je rustig bekijken en afwegen: wat doe ik nu en wat op termijn? Het hoeft niet allemaal tegelijkertijd hè."

Volledig scherm
De woning van Floris en Shanna Duine wordt bekeken door een adviseur die tips kan geven over het energiezuiniger maken van het huis. © FotoMeulenhof