Volledig scherm
Arthur Ashkin © REUTERS

96-jarige wint Nobelprijs voor science fiction-achtig 'pincet' van laserstraal

updateAls oudste wetenschapper ooit won de Amerikaan Arthur Ashkin (96) vandaag de Nobelprijs voor Natuurkunde. Hij ontwikkelde een soort 'pincetten' van laserstralen die minuscule deeltjes als een virus of molecuul kunnen vastpakken. 

Ashkin deelt de prijs (en de bijbehorende 870.000 euro) met Fransman Gérard Mourou en de Canadese Donna Strickland, de eerste vrouw in drie jaar die een Nobelprijs wint. 

De hoogbejaarde laureaat ontwikkelde een techniek waarbij een heel sterk gefocuste laserstraal een kracht genereert waardoor heel kleine structuren zoals DNA, eiwitten of zelf losse moleculen vastgehouden en zelfs opgetild kunnen worden, zonder ze te beschadigen. Zijn 'optische pincetten' zijn volgens de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen 'een oude droom van science fiction'. 

Quote

Een geweldige erkenning voor een visionair wetenschap­per die zijn tijd ver vooruit was

Erwin Peterman, professor VU

,,Een geweldige erkenning voor een visionair wetenschapper die zijn tijd ver vooruit was'', zegt Erwin Peterman, hoogleraar Natuurkunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. ,,Ashkin deed zijn ontdekking al in de jaren `80. Lang werd het vooral gezien als een grappig effect, zonder dat er direct een toepassing voor was. De generaties wetenschappers na hem zijn daarmee aan de slag gegaan. Zoals je een auto op de rollerbank kunt zetten, kun je met Ashkins techniek een stukje eiwit van één nanometer klein oppakken, meten en onderzoeken. Dat heeft veel bijgedragen aan ons begrip van hoe bijvoorbeeld DNA precies werkt.'' 

Ooglaseren

Mourou en Strickland ontwikkelden de meest intense laserpulsen ooit. Daarmee maakten ze de weg vrij voor nieuw onderzoek. De laserpulsen worden gebruikt in tal van industriële en medische toepassingen, zoals ooglaseren en extreem nauwkeurig machinaal snijden. ,,Met de techniek die we hebben ontwikkeld, is de kracht van lasers een miljoen, misschien zelfs wel een miljard keer zo groot geworden'', zei Mourou in een videoboodschap.

Quote

Zoals je een auto op de rollerbank kunt zetten, kun je met Ashkins techniek een stukje eiwit van één nanometer klein oppakken

Erwin Peterman, natuurkundeprofessor

Strickland is de derde vrouw ooit die de Nobelprijs voor Natuurkunde wint, na Marie Curie in 1903 en haar opvolgster in 1963. 

Vorig jaar ging de Nobelprijs voor Natuurkunde naar de Amerikanen Rainer Weiss, Barry Barish en Kip Thorne. Zij leverden het eerste directe bewijs voor het ontstaan van zwaartekrachtgolven in het heelal.

Morgen wordt de winnaar van de Nobelprijs voor Scheikunde bekendgemaakt. De meest besproken award, de Nobelprijs voor de Vrede, volgt vrijdag.