Volledig scherm
Een werknemer van ASML in de stofvrije ruimte, de zogenaamde cleanroom, waar de chipmachines van de fabrikant worden gemaakt. © ANP

België kaapt iconische vinding ASML voor neus Nederland weg

ASML vertrekt naar België met zijn uitvinding om met lasers medische isotopen te produceren zonder dat daar veel kernafval bij vrijkomt. Bij het Nationaal Instituut voor Radio-elementen (IRE) te Charleroi komt een gloednieuwe fabriek.

Het gaat om een veelbelovende ontdekking die ASML een paar jaar geleden als ‘bijvangst’ deed. Onderzoekers in Veldhoven probeerden met een speciale laser extreem ultraviolet (EUV) licht te maken voor de nieuwste generatie chipmachines van ASML. Ze kwamen erachter dat bij de experimenten de radioactieve stof Molybdeen-99 vrijkwam. Die isotoop wordt in ziekenhuizen gebruikt bij de diagnose van ernstige ziektes, zoals kanker, via scans. Het grote voordeel: het levert nauwelijks radioactief afval op.

De medische wereld reageerde razend enthousiast en de vinding kreeg van de Nederlandse overheid zelfs de status van Nationaal Icoon. De onderscheiding werd door toenmalig minister Henk Kamp live bekend gemaakt in tv-programma De Wereld Draait Door. Maar in Nederland stond niemand met een grote zak met geld klaar. 

Nu gaat België ermee aan de haal: de Belgische overheid is wél bereid een subsidie te geven van maximaal 52 miljoen euro. Daardoor kunnen de laatste technische studies rond de uitvinding worden gedaan. Mogelijk kan Molybdeen-99 dan in 2024 echt worden geleverd.  ,,We hebben in Nederland alle mogelijke trajecten bewandeld, maar konden geen investering krijgen’', vertelde ASML aan het Financieele Dagblad.

Volledig scherm
ASML in Veldhoven

Productielijn

Het nabij Charleroi gevestigde IRE is een van ’s werelds belangrijkste producenten van medische isotopen en maakt die nu onder meer in het Noord-Hollandse Petten. Het Waalse bedrijf is zo enthousiast over de bij ASML ontwikkelde techniek, dat het in totaal ruim 100 miljoen euro wil investeren in een productielijn die werkt met de nieuwe technologie. Mogelijk wordt ook een tweede productielijn gerealiseerd. 

Medische isotopen worden bij het maken van scans bij kankerpatiënten ingespoten. Het radioactieve materiaal hoopt zich op in uitzaaiingen die daardoor goed in beeld worden gebracht. Daarna vervalt de radioactiviteit in het lichaam weer snel. IRE is een van ’s werelds belangrijkste leveranciers van het materiaal en maakt het nu nog in nucleaire reactoren zoals in Petten. Dat gebeurt met gebruik van verrijkt uranium, wat veel radioactief afval oplevert.

Geen belemmeringen

Begin dit jaar maakte ASML bekend in IRE een partner te hebben gevonden voor het in de praktijk brengen van een nieuwe productiemethode van medische isotopen. De vinding staat te ver af van ASML's kernactiviteiten om zelf op te pakken. De fabrikant maakt de hightech machines waarmee bedrijven als Samsung, Intel en TSMC hun microchips kunnen produceren. De apparaten kosten ruim 100 miljoen euro's per stuk. Na 2020 zullen de nieuwste apparaten zelfs meer dan 200 miljoen euro gaan kosten. 

Volgens onderzoeker Patrick de Jager van ASML zijn er geen fundamentele belemmeringen gevonden om tot productie over te gaan. „Vanuit ASML zullen we met een man of vijf de ontwikkelaars van IRE helpen om de productielijn op te zetten.”

Ook projectleider Veerle van der Steen van IRE zegt een groot vertrouwen te hebben in de technologie. „We krijgen van de Belgische overheid een subsidie van 52 miljoen euro om de plannen uit te werken. Daarna investeren we zelf in één of twee productielijnen bij onze hoofdvestiging in Fleurus in België. We verwachten vanaf 2023 de medische isotopen te kunnen leveren waardoor de beschikbaarheid toeneemt.”

Volledig scherm
Een ontwerp van een opstelling waarbij met laserlicht medische isotopen gemaakt kunnen worden met een uitvinding van ASML. © asml
Volledig scherm
CEO Peter Wennink tijdens de presentatie van de jaarcijfers van ASML. © ANP