Volledig scherm
Onderzoeker Koen Sebregts van de Universiteit Utrecht © AD

Deze man deed jarenlang onderzoek naar de letter R

Vier jaar besteedde wetenschapper Koen Sebregts (42) aan onderzoek naar de letter r. Zomaar een letter uit het alfabet, maar wel eentje waar een wereld achter schuil blijkt te gaan.

Quote

Het beeld van de hogere sociale klasse met de Gooise r, is achter­haald. Deze wordt steeds vaker gebruikt in de Randstad. De 'Rand­stad-r' noem ik hem daarom liever

Koen Sebregts

Zo blijkt de 'Gooise' r aan een opmars bezig. Die is niet meer uitsluitend te horen bij welgestelde Nederlanders op de tennisbaan, zo blijkt uit het onderzoek waarop Sebregts morgen in Utrecht promoveert.

,,Het beeld van de hogere sociale klasse met de Gooise r, is achterhaald," stelt Sebregts. ,,Deze wordt steeds vaker gebruikt in de Randstad. De 'Randstad-r' noem ik hem daarom liever," zegt Sebregts, Tilburger van oorsprong, maar naar eigen zeggen inmiddels ook 'geïnfecteerd' met de 'Randstad-r'.

Bijzondere locatie
Voor het onderzoek sprak Sebregts met 400 mensen op een wel heel bijzondere locatie: de HEMA. Tien verschillende vestigingen in steden in de Randstad en in Vlaanderen. ,,Bij de HEMA komen alle soorten mensen: jong en oud, arm en rijk. Daar had ik de meeste kans om een zo breed mogelijk beeld te krijgen van de verschillende uitspraken van de r," verklaart Sebregts zijn keuze voor de winkel.

Hij vroeg de mensen om een woordenlijst voor te lezen. Aan de hand daarvan werd een analyse gemaakt.

,,Verschillende soorten woorden moesten de ondervraagden uitspreken. Ook woorden waar niet eens een r in voorkomt. Ze mochten vooraf niet weten waar het onderzoek over ging, zodat ze niet (on)bewust hun uitspraak zouden veranderen," legt Sebregts zijn onderzoeksmethode uit.

22.000 woorden
In totaal werden 22.000 uitgesproken woorden onder de loep genomen. ,,Woorden zoals brood en praat, waar de r aan het begin van het woord zit. En woorden waar de r juist aan het eind zit, zoals maar en hoor, zodat de r lekker kan doorrollen. Hierdoor zijn de verschillende uitspraken goed zichtbaar."

De r is de letter met de meeste verschillende uitspraken in het Nederlandse alfabet, zegt Sebregts. ,,Er zijn twintig variabelen. De 'Gooise- of Randstad-r' komt dus steeds vaker voor. Vooral in Den Haag en Leiden wordt vaak met deze r gesproken. In het midden van het land begint het ook steeds meer te komen. Veelal vrouwen en jongeren gebruiken deze vorm," zegt de docent Department of Languages, Literature and Communication aan de Universiteit van Utrecht.

Quote

In Amsterdam wordt er nog veel met de 'tong­punt-r' gesproken, waarbij de tong tegen het gehemelte aan komt. In Rotterdam is de verdeling 50/50 tussen 'huig-r' en 'tong­punt-r'

Koen Sebregts

'Huig-r'
Naast deze r is een veel voorkomende de 'huig-r' en de 'tongpunt-r'. ,,In Amsterdam wordt er nog veel met de 'tongpunt-r' gesproken, waarbij de tong tegen het gehemelte aan komt. In Rotterdam is de verdeling 50/50 tussen 'huig-r' (tong achter in de keel) en 'tongpunt-r'."

Ook tussen mannen en vrouwen is er een verschil in hoe de achttiende letter van het alfabet wordt uitgesproken. ,,Vrouwen gebruiken over het algemeen vaker de 'huig-r' dan mannen, die vooral de 'tongpunt-r' uitspreken."

Quote

Ik ben 4 jaar met de letter r bezig geweest, dus ik moest wel even afkicken

Koen Sebregts

Handig
De onderzoeksresultaten zijn vooral voor logopedisten en taaldeskundigen handig. ,,Veel mensen gaan naar de logopedist om wat aan hun r te doen. Dit onderzoek kan hen daarbij helpen."

Na de afronding van het onderzoek heeft het nog een tijd geduurd voordat Sebregts zelf weer normaal naar iemand kon luisteren, zonder op zijn of haar r te letten.

,,Ik ben 4 jaar met de letter r bezig geweest, dus ik moest wel even afkicken."

  1. Experts: Franse koning Lodewijk IX stierf omdat hij bloedhekel had aan Afrikaans eten

    Experts: Franse koning Lodewijk IX stierf omdat hij bloedhekel had aan Afrikaans eten

    Bijna 750 jaar na zijn overlijden hebben wetenschappers eindelijk vast kunnen stellen waaraan de heilig verklaarde Franse koning Lodewijk IX (de negende) in het jaar 1270 overleed. Volgens een team experts onder leiding van de Franse forensisch patholoog Philippe Charlier stierf de vorst in de tegenwoordige Tunesische hoofdstad Tunis, omdat hij Afrikaans eten haatte, uit principe weinig at en daardoor een extreem vitaminetekort en vervolgens dodelijke scheurbuik ontwikkelde.