Volledig scherm
In de grafiek links is te zien dat er steeds meer dna-profielen worden afgenomen. In de grafiek rechts is te zien dat er steeds meer matches zijn. © ANP

'Dna van iedereen opslaan in databank is een dom idee'

De mogelijke moordenaar van Els Borst is ontdekt door een dna-match. Het blaast een oude discussie nieuw leven in: moeten alle Nederlanders dna afstaan, zodat criminelen sneller tegen de lamp lopen? Een meerderheid van de AD-lezers lijkt dat een goed plan. De experts van de dna-databank vinden het echter een dom idee.

Poll

Na een DNA-match lijkt de moord op Els Borst opgelost. Wat vind jij? Moet iedereen verplicht DNA afgeven aan de databank?

  • Nee (39%)
  • Ja (50%)
  • Ik twijfel nog (11%)
17470 stemmen

5300 AD-lezers vinden het een goed idee om iedereen verplicht dna te laten afstaan. 3614 lezers vinden het geen goed idee en 1285 mensen laten weten nog te twijfelen. De poll staat nog open. Het is nog maar de vraag of het veel effect zal hebben. We stelden ook vijf vragen aan experts van de dna-databank.

Wie komen er in de huidige dna-databank terecht?
Alle verdachten en veroordeelden van een misdrijf, waarvoor de rechter ten minste 4 jaar of langer kan opleggen, moeten dna afstaan voor in de databank. ,,Daar valt best veel onder,'' zegt Lex Meulenbroek, dna-deskundige van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI).

,,Bijvoorbeeld een mishandeling of inbraak. Niet als je tegen de kerk aan plast of een keer door rood rijdt.'' Als een verdachte wordt vrijgesproken, wordt zijn dna verwijderd uit de databank.

Hoe succesvol is de databank?
Elke week vindt het NFI zo'n 110 tot 120 matches, ofwel een koppeling tussen een 'spoor' (bijvoorbeeld een sigarettenpeuk of een haar) en een persoon. In 90 procent van de gevallen gaat het om inbraken of diefstallen, de rest is ernstiger, bijvoorbeeld moord.

Het systeem is best succesvol, zegt hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen. ,,Met enige regelmaat worden er grote zaken opgelost door de dna-databank, zoals de Puttense moordzaak.''

Gaat er wel eens iets mis?
,,Met enige regelmaat,'' stelt Van Koppen. Een Brabander is bijvoorbeeld aangehouden voor een ernstige verkrachting in Haarlem. Dat bleek om een contaminatie te gaan, dna-sporen raakten vermengd. Het NFI doet er wel alles aan om dit soort fouten te voorkomen, zegt Meulenbroek.

Elk spoor krijgt een unieke barcode, alles wordt driedubbel gecheckt. De etiketjes op de potjes met dna-materiaal zenden zelfs radiosignalen uit, zodat het instituut precies kan zien waar het object is en wie ermee werkt.

Maar toch: kan het dat je onschuldig wordt veroordeeld doordat je dna is gevonden?
,,Dat kan,'' zegt Van Koppen. ,,Er heerst een heilig geloof in dna. Zelfs rechters zijn te weinig kritisch.'' Hij noemt de moord op een Tilburgse man, die zich voordeed als vrouw. Hij misleidde mannen die er pas tijdens de seks achter kwamen dat ze het bed deelden met een man.

In deze zaak was er een dna-match met een Somalische asielzoeker. ,,Deze man ontkende alles, terwijl zijn dna was gevonden op het bed, waarschijnlijk uit schaamte. Het is dat de werkelijke dader de moord opbiechtte aan een medestudent, anders was deze Somaliër veroordeeld.''

Moeten alle Nederlanders dna afstaan?
Het voordeel is duidelijk: de moordenaar van Marianne Vaatstra en de Utrechtse serieverkrachter waren er eerder mee gevonden. Toch noemt Van Koppen het een 'dom idee', waar je eerder het tegenoverstelde mee bereikt. ,,Je verzuipt dan in de informatie.

Mevrouw Borst was bijvoorbeeld op de dag van haar moord naar het congres van D66 geweest. Als de politie al die mensen had moeten onderzoeken, had dat heel veel politiewerk gekost zonder dat het iets had opgeleverd.''

Volgens het NFI is het ook niet nodig. ,,Meer dan de helft van de personen in de databank matcht met een spoor en andersom. Een groot deel van de mensen die in de databank horen, zitten er dus in,'' zegt Meulenbroek. Zelfs justitieminister Ivo Opstelten, die vanwege privacyschendingen de Big Brother Award won, is tegen een dna-databank: ,,Het is niet nodig en niet wenselijk.''