Doorbraak in jacht op planeten met buitenaards leven

Astronomen staan in vuur en vlam. Na de vondst van zeven 'aardachtige' planeten bij de dwergster Trappist-1 is de kans op een tweede aarde flink toegenomen. De vondst staat vandaag in het belangrijke wetenschapsblad Nature.

Quote

De kans dat er ergens planeten als de aarde omheen draaien is dus groot

Ignas Snellen van de Sterrenwacht Leiden

Ontdekkers spreken van een enorme doorbraak in de jacht op planeten met buitenaards leven. Als dwergster Trappist-1, in het sterrenbeeld Aquarius, wordt vergezeld door planeten met water op het oppervlak dan is de aarde verre van uniek. ,,Er zijn immers ontelbare dwergsterren als Trappist-1 in het heelal. De kans dat er ergens planeten als de aarde omheen draaien is dus groot'', zegt Ignas Snellen van de Sterrenwacht Leiden.

Collega-astronoom Michaël Gillon van het STAR-instituut van de Universiteit van Luik, een van de hoofdonderzoekers, is net zo enthousiast. ,,Trappist-1 heeft een verbazingwekkend planetenstelsel. Niet alleen omdat we zoveel planeten hebben ontdekt, maar ook omdat ze stuk voor stuk zo groot zijn als de aarde'', aldus Gillon.

Volledig scherm
Dit diagram vergelijkt de afmetingen van de recent ontdekte planeten rond de zwakke rode ster TRAPPIST-1 met die van de grootste manen van Jupiter en van de binnenste planeten van ons zonnestelsel. Alle planeten rond TRAPPIST-1 zijn qua omvang vergelijkbaar met de aarde. © ESO/O. Furtak

Telescoop
Trappist-1 dankt zijn naam aan de Belgische onderzoeksgroep die in Chili met de gelijknamige telescoop, een afkorting van Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope, onderzoek verricht. Trappist-1 is een dwergster van de M-klasse: klein, zeer koel en zwak. Zij is iets groter dan Jupiter en staat op veertig lichtjaar van de aarde.

Astronomen hadden al het vermoeden dat dwergsterren kunnen zijn omgeven door aardachtige planeten in krappe omloopbanen. ,,Het is de eerste keer dat we zo uitvoerig naar dit soort sterren hebben gekeken'', legt Snellen uit. ,,Deze dwergsterren zijn tien keer kleiner dan onze zon en duizend keer zwakker.''

Zeven planeten
Trappist-1 heeft zeven kleine planeten die in volgorde van de afstand tot hun moederster de namen Trappist-1b tot en met 1h hebben gekregen. De zes binnenste lijken zowel qua grootte als temperatuur op de aarde. Ze hebben waarschijnlijk een rotsachtige samenstelling.

De grootste aandacht gaat uit naar Trappist-1e, f en g. Voor vloeibaar water op hun oppervlak zijn de andere planeten die dichter bij de dwergster staan (b, d en d) te heet, de buitenste (h) is te koud.

Volledig scherm
Deze artist's impression toont TRAPPIST-1 en haar planeten, weerspiegeld in een oppervlak. De stoomwolken, poelen water en ijskristallen symboliseren de mogelijkheid dat er water is op elk van deze werelden ¿ in welke vorm dan ook. © NASA/R. Hurt/T. Pyle
Quote

Op basis van kleurveran­de­ring kun je de samenstel­ling van die gassen achterha­len

Ignas Snellen van de Sterrenwacht Leiden

Transits
De zeven planeten zijn ontdekt met behulp van krachtige telescopen in de ruimte en op aarde, waaronder de Very Large Telescope van de Europese organisatie ESO. ,,De Europese bijdrage aan dit project is groot. Collega Gillon uit Luik is een van de trekpaarden van het onderzoek'', zegt Snellen.

Bij het onderzoek is gebruik gemaakt van zogeheten transits, planeetovergangen. Elk van de zeven planeten veroorzaakt een kleine daling van de helderheid van de ster wanneer zij voor haar langs trekt. Daarbij kan informatie worden verzameld over de afmetingen, samenstellingen en omloopbanen van de planeten. ,,De planeet verduistert dan een beetje sterrenlicht en er sijpelt licht door haar atmosfeer heen. Daarin zitten gassen die dat licht absorberen. Op basis van kleurverandering kun je de samenstelling van die gassen achterhalen'', legt Snellen uit.

Volledig scherm
Deze artist's impression van het TRAPPIST-1-stelsel toont alle zeven planeten in verschillende schijngestalten. © NASA

Afstand
De Leidse astronoom is ervan overtuigd dat 'we van deze ontdekking nog veel zullen leren'. Trappist-1 en zijn zeven planeten blijft daarom in de astronomie een belangrijk doelwit van onderzoek. Die zoektocht krijgt een extra impuls met de nieuwe generatie ruimtetelescopen. Snellen: ,,Volgend jaar wordt TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) gelanceerd en de James Webb, de opvolger van de vermaarde ruimtetelescoop Hubble, wordt eind volgend jaar in de ruimte gebracht.''

Al die extra wetenschap zal Trappist-1 en zijn planeten niet snel dichterbij brengen. Voor astronomen is een afstand van 40 lichtjaar 'een peuleschilletje' in de uitgestrektheid van het heelal. Voor de mens is het een waanzinnige afstand. ,,We hebben het hier over twee miljoen keer de afstand naar Mars. Met de huidige raketten duurt een enkeltje naar de rode buurplaneet nu al acht tot negen maanden'', aldus Snellen. Dat zou betekenen dat de overbrugging van de 40 lichtjaren naar Trappist-1, 380 biljoen kilometer, anderhalf miljoen jaar zou duren.

Quote

We hebben het hier over twee miljoen keer de afstand naar Mars

Ignas Snellen van de Sterrenwacht Leiden
  1. Giechelen en vreugdesprongetjes: ratten zijn volgens onderzoek dol op verstoppertje spelen

    Giechelen en vreugde­spron­ge­tjes: ratten zijn volgens onderzoek dol op verstopper­tje spelen

    Met ratten kun je goed verstoppertje spelen. De knaagdieren zijn experts in het vinden van creatieve schuilplekjes én hebben er zichtbaar plezier in. Dat suggereert althans een Duits onderzoek. Het bewijs? Ze maken vrolijke vreugdesprongetjes en giechelen piepend tijdens een potje verstoppertje. De wetenschappers registreerden het gedrag van de diertjes en publiceerden de bevindingen in het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Science.