Volledig scherm
© thinkstock

Drie miljoen euro om de wetenschap te redden

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) neemt maatregelen nadat blijkt dat veel onderzoeken onnauwkeurig zijn. Bij tweederde van de onderzoeken blijkt het gevonden resultaat onnauwkeurig of onvindbaar. Ook vandaag was het weer raak: een toonaangevend onderzoek in de psychologie bleek niet te kloppen.

Quote

De druk op wetenschap­pers om veel en aantrekke­lij­ke resultaten te presente­ren is enorm hoog

Eric-Jan Wagenmakers, UvA
Volledig scherm
Eric-Jan Wagenmakers © Jeroen Oerlemans, UvA

Al langer ontvangt de NWO geluiden uit het veld dat onderzoeken regelmatig onjuist blijken te zijn wanneer het experiment opnieuw wordt uitgevoerd: De organisatie pleit dan ook voor meer herhalingsonderzoek. Om dit te bewerkstelligen is drie miljoen euro beschikbaar gesteld voor de komende drie jaar.

De start van de pilot valt samen met het nieuws dat een dertig jaar oud en toonaangevend experiment van psycholoog Frits Strack niet aangetoond kan worden. Hij toonde het glimlach-effect aan: laat vrijwilligers een potlood tussen hun tanden klemmen, een glimlach vormen en laat ze vervolgens cartoons beoordelen. Volgens Strack zouden de proefpersonen met potlood de cartoons als grappiger beoordelen dan iemand die een potlood tussen de lippen houdt en vervolgens een sip gezicht trekt. Een succesvol experiment met grote impact. Het onderzoek van Strack werd talloze keren geciteerd, gebruikt in collegezalen en had een stevige invloed op theorievorming in de psychologie.

Professor Eric-Jan Wagenmaker, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, leidde een onderzoeksgroep die het experiment talloze keren uitvoerde. Resultaten? Géén effect. Keihard gezegd: het glimlach-effect is niet waar.

Quote

Een fout in de gekozen methodiek of analyse is zelden te wijten aan fraude

Woordvoerder NWO

Druk
Dat onderzoek regelmatig fout gaat kan Wagenmakers wel begrijpen. ,,De druk op wetenschappers om veel en aantrekkelijke resultaten te presenteren is enorm hoog. Universiteiten en wetenschappelijke tijdschriften stellen dit als voorwaarde. Dat maakt onder meer dat wetenschappers tijdens het onderzoek wel eens kleine aanpassingen doen in de theorie of methoden waardoor de uitkomst allicht gunstiger uitvalt."

Een dergelijke aanpassing duidt eerder op onnauwkeurigheid dan op fraude. ,,Een fout in de gekozen methodiek of analyse is zelden te wijten aan fraude. De pilot is ook dan niet bedoeld om fraude op te sporen"," aldus woordvoerder Maarten Muns namens de NWO.

Quote

Dat NWO dit geld beschik­baar stelt is enorm positief en vooruit­stre­vend. Een stap in de goede richting

Eric-Jan Wagenmakers, UvA

Pilot
De NWO benadrukt dat het nog om een pilot gaat, want  herhalingsonderzoek is niet populair. ,,Wetenschappers willen vanzelfsprekend graag gepubliceerd worden, maar met dit soort onderzoek is de kans op een plekje in een wetenschappelijk tijdschrift kleiner." 

De NWO hoopt op structurele verandering, zodat herhaling van de experimenten voortaan tot de vaste prik behoort. Lastig, maar ook Wagenmakers ziet het positief in. ,,Dat NWO dit geld beschikbaar stelt is enorm positief en vooruitstrevend. Een stap in de goede richting." 

Daarnaast is er alle reden tot zorgen om de wetenschap in het algemeen, vertelt Wagenmakers. Zo gaat het nu over de psychologie, maar is het in bijvoorbeeld de kankerbiologie slechter gesteld. ,,Daar is slechts elf procent van de experimenten juist herhaalbaar. Dat gaat over het leven van mensen en is enorm veel geld mee gemoeid. Een totaal ander verhaal dan een potlood in de mond."