Volledig scherm
Robbert Dijkgraaf

Geschokte Robbert Dijkgraaf: Fraude Stapel veel erger dan gevreesd

Update'Met open mond' heeft Robbert Dijkgraaf, president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), het onderzoeksrapport over de frauderende ex-hoogleraar Diederik Stapel gelezen. 'Mijn ergste vrees is uitgekomen, dit is veel omvangrijker dan gedacht.'

 Ik kende Stapel vrij goed, heb lang met hem samengewerkt. En in die tijd heb ik hem nooit op één leugen kunnen betrappen. Maar vanaf het moment dat duidelijk werd wat hij gedaan had, heb ik een heel andere Diederik Stapel leren kennen dan ik al kende  
Philip Eijlander
 Door Stapel zijn intimiderende houding en het feit dat hij werd gezien als 'ster-onderzoeker' was het erg lastig om publiekelijk aan hem te twijfelen  
Robbert Dijkgraaf

Volgens Dijkgraaf heeft Stapel jarenlang een toneelstuk opgevoerd en op een 'niet te vermoeden omvang' kunnen frauderen. Dat Stapel zo lang door heeft kunnen gaan met zijn praktijken, maakt de impact van zijn daden nog veel groter, vindt Dijkgraaf. 'Ik ben met name geschokt door de schade die hij jonge onderzoekers heeft toegebracht.'

'Intimiderende houding'
De KNAW-president kan zich niet voorstellen dat er niet eerder werd getwijfeld in de wetenschappelijke wereld aan de data van Stapel. 'Maar door zijn intimiderende houding en het feit dat hij werd gezien als 'ster-onderzoeker' was het erg lastig om publiekelijk aan hem te twijfelen.'

Desondanks had de beroepsgroep zich volgens Dijkgraaf moeten afvragen of de resultaten van Stapel niet 'te mooi om waar te zijn' waren. 'Deze zaak benadrukt nogmaals dat ethisch gedrag ontzettend belangrijk is. Directe collega's moeten elkaar kritisch de maat nemen.'

'Heel andere Diederik Stapel'
Rector magnificus Philip Eijlander van de Universiteit van Tilburg heeft de afgelopen maanden 'een heel andere Diederik Stapel' leren kennen, zei hij vandaag.

'Ik kende Stapel vrij goed, heb lang met hem samengewerkt. En in die tijd heb ik hem nooit op één leugen kunnen betrappen. Maar vanaf het moment dat duidelijk werd wat hij gedaan had, heb ik een heel andere Diederik Stapel leren kennen dan ik al kende.'

'Zo laag mogelijke drempel'
'We zullen het systeem waarbij dit soort misstanden aangekaart kan worden, aanpassen. We mikken op een stelsel waarbij de drempel om een klacht in te dienen of een vermoeden van fraude te uiten, zo laag mogelijk is', aldus Eijlander.

De supervisie van psychologisch promotie-onderzoek zal in Tilburg standaard gedaan worden door twee promotoren. 'Maar ik wil nog een stapje verder gaan en een voorstel indienen bij het college van promoties om dit universiteitsbreed door te voeren, dus ook op andere vakgebieden', aldus Eijlander.

Promovendi
Promovendi Netwerk Nederland is ook zeer geschrokken van de omvang van de fraude. 'We zijn geschokt hoe dit zo ver heeft kunnen komen', zegt voorzitter Linda Klumpers. Ze is wel blij dat promovendi hun graad behouden.

Het onderzoek van de commissie-Levelt laat volgens Klumpers zien hoe belangrijk het is dat promovendi hun volledige onderzoek zelf doen. 'Als zij zelf data verzamelen, kunnen er ook geen dingen gebeuren.'

Onderzoek duurt jaren 
Het kan nog jaren duren voordat de totale omvang van de fraude duidelijk is. Vaststaat dat Stapel de onderzoeksdata van ten minste 30 publicaties in gerenommeerde vaktijdschriften en diverse hoofdstukken in boeken heeft verzonnen.

In een uitgebreid onderzoek worden alle 130 tijdschriftpublicaties en 24 hoofdstukken in verschillende boeken onder de loep genomen. Voor die tijd wordt volgens een woordvoerder van de Universiteit van Tilburg niet naar buiten gebracht in welke publicaties valse gegevens staan.

'Als Stapel besluit mee te werken, zal het onderzoek nog een aantal maanden duren. Wenst hij niet mee te werken, dan moeten alle onderzoeksgegevens statistisch nagerekend worden. Dat is een omvangrijk en zeer duur proces. Dat nog jaren kan duren. Maar als blijkt dat het nodig is, zullen we het doen', aldus Levelt.