Volledig scherm
© Thinkstock

Kan de mensheid een kernoorlog overleven?

Komt er op 21 december een apocalyptisch einde aan de ons nu bekende wereld - zoals blijkbaar één à twee procent van de wereldbevolking lijkt af te leiden uit de Mayakalender? Een wetenschappelijke onderbouwing daarvoor is er niet. Volgens de meeste Mayadeskundigen is op zijn minst sprake van een verkeerde interpretatie van de Mayareligie.

Volledig scherm

Desalniettemin houdt de gedachte aan zo'n apocalyps sommigen enorm bezig: kijk alleen maar naar het aantal en het succes van bioscoopfilms en tv-series de afgelopen jaren die als thema zo'n doomsday hebben. 14 procent van ons gelooft dat we het het einde van onze beschaving nog gaan beleven tijdens ons leven blijkt uit verschillende wetenschappelijke studies. Hoe realistisch is dat? Vandaag hebben we het over de mogelijkheid van een kernramp, misschien wel de ramp waar de meesten zich echt iets bij kunnen voorstellen.

Iedereen zal wel snappen dat kernrampen verstrekkende gevolgen hebben. Kijk maar naar de grote stijging van het aantal kankergevallen na de kernreactorramp in Tsjernobyl in 1986.  Voorlopig lijkt de grootste kernramp die ons kan treffen een kernbom die door terroristen in een dichtbevolk gebied tot ontploffing wordt gebracht. Hoe erg de gevolgen ook zouden zijn, zulke rampen zullen nooit het einde van de mensheid inluiden. Daarvoor zijn meer en grotere explosies nodig over de hele wereld verspreid.

We hebben het dan uiteraard over een nucleaire oorlog. Hoewel dat nu een ver-van-ons-bed-scenario lijkt, is het zo zeker niet altijd geweest. Het is namelijk nog pas 50 jaar geleden dat de Verenigde Staten en Rusland in een Koude Oorlog met elkaar verwikkeld waren. Voor de buitenwereld was er toen misschien nooit imminente dreiging, maar achteraf is gebleken dat een wereldwijde kernoorlog maar op het nippertje vermeden kon worden tijdens de Cubacrisis in oktober 1962.

Het was opnieuw van dat in 1983, maar dat kwam toen door een technische fout. In Rusland gaven de monitors een massale nucleaire aanval vanuit de VS aan. Stanislav Petrov, die toen de monitors bemande, besloot echter niets aan zijn bazen te vertellen, en maar goed ook, bleek later. Dat alles lijkt intussen een ver verleden, maar is in feite irrelevant als we het over de mensheid hebben. De geschiedenis toont trouwens aan dat alles erg snel uit de hand kan lopen, zeker met dictatoriale regimes als in Iran of Noord-Korea.

Volledig scherm
Lancering van een Indiase raket. © EPA

Kernkoppen
Naar verwachting staan er momenteel zo'n 5.000 kernkoppen op actief. Daarvan zijn er zo'n 2.000 die nog steeds op 'high alert' staan, klaar om binnen een periode van minuten afgevuurd te worden. Het lijkt momenteel irreëel, maar mocht er een kernoorlog komen, dan is een fractie van dat aantal voldoende om wereldwijd zware gevolgen te hebben.

Een kleine nucleaire oorlog kan al zorgen voor een klimaatverandering die ongezien is sinds mensenheugenis. Dat is al mogelijk als elke kernmacht met 50 kernbommen van Hiroshima-kracht aanvalt, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek uit 2007. Dat lijkt veel, maar uiteindelijk zijn de kernkoppen van nu veel sterker dan toen, zo'n vijf à tien keer zelfs. Maximaal een tiental kernkoppen per kernmacht zouden dientengevolge voldoende zijn.

Kernmachten
  Actieve kernkoppen Totaal aantal
Verenigde Staten 2.150 8.000
Rusland 1.800 10.000
Frankrijk 290 300
Verenigd Koninkrijk 160 225
China Onbekend 240
Israël Onbekend 80-200
Pakistan Onbekend 90-110
India Onbekend 80-100
Noord-Korea Onbekend <10
Volledig scherm
Volledig scherm
Volledig scherm
De Iraanse president Ahmadinejad inspecteert nucleaire installaties in zijn land. © EPA

Net zoals we in een eerder artikel al hebben getoond, kan een vulkaanuitbarsting voor een vulkanische winter zorgen. Vergelijkbaar zou een nucleaire winter zijn, maar dan zouden de grote kernmachten het echt zware geschut moeten inzetten. Daarvoor zou zo'n 150 miljard kilo aan stof de lucht moeten ingaan. Dat lijkt veel, maar explosies en brandhaarden die ontstaan na de inslag van een kernbom zijn niet te vergelijken met andere types bommen. De inslag is zo zwaar dat brokstukken en stof tot in de stratosfeer gekatapulteerd worden, waarna ze over de hele wereld verspreid worden. De gevolgen zouden dan ook werkelijk catastrofaal zijn, zelfs naast de miljoenen doden van de explosies zelf, en de dagen van radioactieve neerslag. De echte jarenlange gevolgen komen pas nadat de paddenstoelwolken verdwenen zijn. Een overzicht:

Eerste 3 maanden
- 10 tot 25 procent van roet in de lucht valt neer door neerslag, de rest verpreidt zich over de hele wereld
- Winteroorlog: temperatuur daalt meteen 3 tot 4 graden
- Zomeroorlog: temperatuur daalt 22 graden rond de evenaar, waar er ook 75 procent minder regen valt - temperatuur daalt 10 graden in gematigde klimaten.
- wereldwijde mislukking van oogst

Volgende 1 tot 3 jaar
- 25 tot 40 procent van stof blijft in atmosfeer, wat zorgt voor minder zonlicht
- temperatuur wereldwijd vele graden lager dan normaal, afhankelijk van hoeveelheid stof en roet in de atmosfeer
- oceaantemperatuur 2 tot 6 graden lager dan normaal
- 200 procent meer schadelijke UV-straling

Conclusie
Het mag dan ook niet verbazen dat zo'n klimaatverandering in combinatie met wereldwijde nucleaire vervuiling de mensheid volledig kan doen uitsterven. De kans hierop? Lijkt klein in onze huidige samenleving, maar dat kan in snel tempo volledig omslaan. Denk maar al aan de mogelijkheid van een Iraanse kernmacht die Israël liefst van de aardbodem ziet verdwijnen.