Missie van Apollo 8 maakte weg vrij voor de mens op de maan

Serie 1968‘Dank je Apollo 8. Jullie hebben 1968 gered’. Dit briefje, zonder afzender, onderstreept de heldenstatus van drie astronauten en hun megaprestatie, de allereerste bemande vlucht rond de maan.

Vooral de Amerikanen snakten naar het einde van 1968, een tumultueus jaar met geruchtmakende moorden (Martin Luther King en Bobby Kennedy), oorlog in Vietnam en hevige rellen. Aan het einde van het jaar is er nog één klus te klaren: de allereerste bemande vlucht naar de maan.

De indrukwekkende Saturnus-5 raket moet de Apollo 8 op zaterdagochtend 21 december de ruimte inbrengen voor een gevaarlijke missie. De drie astronauten, commandant Frank Borman en zijn metgezellen Jim Lovell en Bill Anders, zullen met hun ruimtecapsule Apollo 8 tien omwentelingen om de maan maken om daarna weer terug te keren naar de aarde.

Volledig scherm
Een foto uit 1968, met astronauten James Lovell, William Anders en Frank Borman. © AP

Ongekende missie

Volledig scherm
Op 21 december 1969 wordt op Kennedy Space Center in Florida de Saturnus V-raket klaargemaakt voor de Apollo 8-missie. © AP
Quote

We moesten de geheimen van de maan ontsluie­ren, maar we ontdekten de aarde

Astronaut William Anders

Niet alleen de missie zelf, ook de voorbereiding is ongekend. Aanvankelijk is het de bedoeling dat de vlucht van Apollo 8 een ruimtetest rond de aarde is. Maar in de nazomer gaan er geruchten dat Rusland tegen het einde van 1968 een man op de maan wil zetten. Dat kunnen de Amerikanen niet op zich laten zitten. Zij zijn de klap van 1961 nog niet te boven, toen Joeri Gagarin als eerste mens in een baan om de aarde suisde.

De ruimtevaartorganisatie NASA besluit de missie te wijzigen. Apollo 8 moet naar de maan. De missie krijgt zestien weken de tijd om zich daarop voor te bereiden. De krappe tijdsspanne betekent bloed, zweet en tranen. Iedereen bij NASA is zich bewust van de gevaren. Een jaar eerder breekt er brand uit op de lanceerinstallatie. De draagraket en de capsule Apollo 1 gaan in vlammen op. De astronauten Gus Grissom, Ed White en Roger Chaffee komen om het leven.

De technici houden opnieuw hun hart vast. Voor de lancering moet NASA gebruik maken van de Saturnus 5 raket. Een reus die bij een ontploffing op de lanceerinstallatie een vuurbal zal produceren van 2500 graden, met een diameter van liefst 400 meter. De raket heeft pas twee testvluchten ondergaan. Bij de tweede begon de Saturnus 5 zo te trillen dat hij bijna uit elkaar valt. Deze tegenvaller wordt geen groot nieuws omdat op diezelfde vierde april in Memphis Martin Luther King jr. wordt vermoord.

Spelen met vuur

Volledig scherm
Duikers helpen de bemanning van de Apollo 8 uit de in Stille Oceaan terechtgekomen capsule. © AP

Als Bormans vrouw, Susan, NASA vraagt naar de kansen van de bemanning op een veilige terugkeer, krijgt zij als antwoord: ‘fiftyfifty’. Het is spelen met vuur, want als het fout gaat bij de lancering, werpt dat een enorme schaduw over het kerstfeest. Als de terugkeer, op 27 december, in het honderd loopt, kan 1968 niet beroerder worden afgesloten. De kans daarop bestaat, want de astronauten en hun capsule zullen op een cruciaal moment uit beeld zijn

Aan de achterkant van de maan, zonder verbinding met Mission Control in Houston, moet de stuwmotor zich na tien omwentelingen automatisch in gang zetten voor een terugkeer naar de aarde. Mocht die dienst weigeren – en niemand kan ingrijpen – dan cirkelt de Apollo 8 voor altijd rond de maan. ,,In dat geval is de maan voor eeuwig verpest’’, zou een van de vrouwen van de astronauten hebben gezegd tegen Chris Kraft, directeur ruimtevluchten van NASA.

Bill Lovell neemt in elk geval het zekere voor het onzekere. Als hij in de ruimte is, stopt er in Houston voor zijn huis een limousine. De chauffeur overhandigt zijn vrouw Marilyn een kerstcadeau – een bontjas – met een kaart. Daarop staat: ‘Voor Marilyn, Fijne Kerstdagen van het mannetje op de maan’. Het is ook Lovell die met de woorden ‘de Kerstman bestaat’ de radiostilte doorbreekt als de stuwmotor met succes de Apollo richting aarde heeft gestuurd.

Overweldigende vreugde

Volledig scherm
Door de Apollo 8-missie zag de mensheid de planeet Aarde voor het eerst in kleur. © NASA
Quote

De aarde is niet zo groot. Waarom kunnen we er niet beter mee omgaan?

Astronaut William Anders

De vreugde in Houston is overweldigend, maar het gevaar voor de drie durfals is nog niet over. Bij de terugkeer op aarde moet de capsule precies in de juiste hoek de dampkring binnendringen. Een graad te veel en de vlucht verbrandt in de atmosfeer, een graad te weinig en de capsule stuitert terug het heelal in, om daar voor de eeuwigheid in te verdwijnen. Uiteindelijk wordt ook die laatste etappe met succes afgerond. De capsule valt in de ochtend in zee, waar de marine de astronauten oppikt en veilig aan boord brengt. ,,Het is een wonder dat het goed is gegaan’’, concludeert commandant Borman.

De belangstelling voor de missie is op al die decemberdagen enorm. Een miljard mensen (een op de drie aardbewoners) vergaapt zich aan de beelden. In Hilversum doet Henk Terlingen verslag voor kijkend Nederland. Zijn commentaren bezorgen hem de bijnaam ‘Apollo Henkie’. Het belang van de missie is ongekend. Met Apollo 8 wordt veel eerder de weg vrijgemaakt voor de eerste landing op de maan, met de Apollo 11, in juli 1969. Zonder de Apollo 8 had de NASA nooit John F. Kennedy’s belofte gestand kunnen doen dat ‘er voor het einde van dit decennium een man op de maan staat’.

De missie zal ook worden herinnerd door de beroemde foto Earth-rise. Voor het eerst zag de mensheid de aarde in kleur. ,,We moesten de geheimen van de maan ontsluieren, maar we ontdekten de aarde’’, zegt Anders, de maker van de foto. Deze foto is nog altijd een icoon van de hedendaagse milieubeweging. ,,De aarde is niet zo groot. Waarom kunnen we er niet beter mee omgaan?’’ aldus Anders (85) die net als Lowell en Borman (allebei 90) nog altijd nageniet van de megaprestatie. 

Volledig scherm
De bemanning van de Apollo 8 nu: William Anders, James Lovell en Frank Borman. © AP