Volledig scherm
Al eeuwen leren we veel van lijkschouwingen. Ook in de tijd van Rembrandt, getuige zijn Anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp. © Archief

Nieuwe techniek: lijkschouwing zonder nog te snijden

Nieuwe technieken moeten de drempel verlagen voor een lijkschouwing. Nabestaanden geven vaak geen toestemming, omdat het lichaam van hun dierbare flink wordt gehavend. Snijden? Een scan kan nu vaak ook.

Het aantal lijkschouwingen na een natuurlijke dood is de afgelopen jaren drastisch gedaald naar minder dan 3 procent. En daarmee gaat veel belangrijke informatie verloren, zegt hoogleraar pathologie Wolter Oosterhuis van het Erasmus MC in Rotterdam. Tijdens deze onderzoeken wordt de precieze doodsoorzaak van de patiënt achterhaald. En die is in 15 tot 25 procent van de gevallen anders dan gedacht. Artsen kunnen hiervan leren. Daarnaast geven autopsies inzicht in nieuwe ziekten, erfelijke aandoeningen en in bijwerkingen van nieuwe geneesmiddelen.

Nu worden de lijkschouwingen - ook wel obducties genoemd - nog op de klassieke manier uitgevoerd: de patholoog snijdt het lichaam van de kin tot het schaambeen open en onderzoekt alle organen op afwijkingen zoals een bloeding of tumor. Vaak worden ook de hersenen onderzocht. Uit nieuw onderzoek bij 99 overledenen, dat vandaag naar buiten komt, blijkt dat mri- en ct-scans een even goed beeld geven van de binnenkant van het lichaam.

Sneetjes

Quote

De techniek is nu véél beter

Wolter Oosterhuis, hoogleraar pathologie , Erasmus MC in Rotterdam

Wanneer de scans iets opvallends tonen, neemt de patholoog met een holle naald weefsel af. ,,Die sneetjes in de huid zijn hooguit 1 centimeter lang. Dat is nogal een verschil'', zegt onderzoeksleider Oosterhuis. Al eerder, na een proef tien jaar geleden, pleitte de professor voor de nieuwe manier van werken. Echter, destijds brachten de scans hartinfarcten niet goed in beeld, terwijl dit een belangrijke doodsoorzaak is onder Nederlanders. Oosterhuis: ,,De techniek is nu véél beter.''

Het nieuwe onderzoek toont aan dat beide methodes even effectief zijn: in bijna alle gevallen werd de doodsoorzaak achterhaald. En met de scan-methode bleek het stellen van de diagnose zelfs nauwkeuriger.

Weerstand

Oosterhuis begrijpt waarom veel nabestaanden moeite hebben met de klassieke methode. ,,Toen mijn schoonvader overleed, kon zelfs ik - ik was toen al patholoog - het niet over mijn hart verkrijgen om hem te laten onderzoeken. Ik wist dat mijn collega's respectvol met zijn lichaam zouden omgaan, maar ik voelde de weerstand in mij. Juist omdat ik weet hoe het lichaam beschadigd raakt.'' Dat was een van de redenen waarom de professor op zoek ging naar een milde methode. ,,Als die er toen was geweest, had ik direct gezegd: doe maar!''

Op slechts 3500 van de 150.000 in 2017 overleden Nederlanders is autopsie uitgevoerd. Dat is 2,3 procent. In twintig jaar tijd nam het aantal obducties met 60 procent af.

Oosterhuis, die nauw samenwerkt met radiologen, 'hoopt van harte' dat het aantal autopsies toeneemt, nu het lichaam van de overledene intact blijft. Het zijn vooral de allochtone Nederlanders die opvallend vaak een autopsie van hun dierbare weigeren, om religieuze of culturele redenen. ,,De onderzoeksresultaten zijn belangrijk voor een stad als Rotterdam, waar de helft van de bevolking een niet-Westerse achtergrond heeft. Het aantal obducties in deze bevolkingsgroep is nog geen 10 procent van de obducties in het Erasmus MC, terwijl dit zeker de helft zou moeten zijn.''

Helpen

Ook nabestaanden van kankerpatiënten geven vaak geen toestemming. ,,Zij zeggen: opa heeft al genoeg geleden. Maar juist onderzoek naar een overledene met uitgezaaide kanker is heel belangrijk. Daar weten we nog te weinig van. Onderzoek kan helpen om therapie voor de volgende patiënt te vinden.''

Vervolgonderzoek van het Erasmus MC moet uitwijzen of de nieuwe methode nabestaanden inderdaad over de streep trekt. Patholoog Paul van der Valk van de Nederlandse Vereniging voor Pathologie verwacht van wel, maar gelooft niet in het einde van de klassieke methode. ,,Die zal altijd nodig blijven. Scans missen gemakkelijker een gaatje in de darm of longembolie.''

Gissen

Quote

Zelfs als er in een lichaam is gesneden, zie je daar tijdens de uitvaart niets van

Wolter Oosterhuis, hoogleraar pathologie , Erasmus MC in Rotterdam

Overigens wordt er iets vaker autopsie gepleegd op mannen (58 procent) dan op vrouwen. Oosterhuis: ,,We gissen dat mannen het moeilijker vinden om obductie toe te staan op hun vrouw, dan omgekeerd. Bovendien, vrouwen leven gemiddeld langer dan mannen. Wanneer zij overlijden, hebben ze vaak geen partner meer die de artsen om toestemming kan vragen.''

Hoe de autopsie ook gebeurt: het lichaam van de geliefde kan na onderzoek gewoon worden opgebaard. ,,Die vraag krijgen we bijna altijd van nabestaanden. Maar zelfs als er in een lichaam is gesneden, zie je daar tijdens de uitvaart niets van.''