Volledig scherm
Een ongedateerde artist-impression van de Torvosaurus, de onlangs ontdekte grootste vleesetende dinsosaurus ooit gevonden in Europa © REUTERS

Zoontje Nederlander wees op fossiel: 'Pap, is dit dinobot?'

'Pap, is dit een dinobot?', zo klonk het bij elke steen die het zoontje van zelfverklaard 'dinogek' Aart van Walen tegenkwam tijdens een van hun tochten tien jaar geleden in Portugal. Vader moest zoon diverse keren teleurstellen, maar het was de kleine Jacob die Van Walen uiteindelijk wees op een stapeltje stenen waaruit hij persoonlijk de schedel van een Torvosaurus - de oudere 'broer' van de bekendere T.Rex - wist 'los te peuteren'.

 
Als het raak was geweest had ik de grootste dinotand die de afgelopen 300 jaar in Europa is gevonden in tien stukken geslagen. Toen ik dat besefte, heb ik alle stukken steen bij elkaar geraapt en met rust gelaten tot ik weer in Nederland was
Aart Walen

Skelettendeskundige Aart Walen kan zich de dag en zelfs het moment dat hij op de (verborgen) schedel van de Torvosaurus stuitte, nog exact voor de geest halen. Samen met zijn zoontje Jacob struinde hij door een gebied rond de Portugese plaats Lourinha dat bekend stond om eerdere fossiele vondsten, maar grote ontdekkingen waren er nog nooit gedaan.

'Het was echt zo'n wandeling van alles of niets,' zegt Walen. 'Bij elke steen die Jacob tegenkwam, luidde de standaardvraag: 'Pap, is dit een dinobot?' Nee joh, dat is een stuk hout. Gooi maar weer weg! 'En dit? Is dit er één?' Nee Jacob, dat zie je toch zelf ook wel, dat is een stuk rots. Heb je niets aan.'

Grot
Nadat Walen zijn zoontje al diverse keren had moeten teleurstellen, wees Jacob opeens op een stapeltje stenen bij een ingestorte grot. 'Ik zag meteen dat dit wél iets bijzonders was. Noem het maar intuïtie.' De amateur-paleontoloog vermoedde dat in één van de door Jacob aangewezen brokstukken een nagel van een grote dino zou kunnen schuilgaan. Hij pakte zijn hamer, gaf een rotklap op de steen... en kon zijn geluk niet op toen zijn gereedschap afketste.

'Als het raak was geweest had ik de grootste dinotand die de afgelopen 300 jaar in Europa is gevonden in tien stukken geslagen,' zegt Walen met gevoel voor dramatiek. 'Toen ik dat besefte, heb ik alle stukken steen bij elkaar geraapt en met rust gelaten tot ik weer in Nederland was.'

Thuis in Gendt is Walen maanden in de weer geweest om uit de brokstukken een bijna complete schedel van een Torvosaurus tevoorschijn te toveren - alles in het diepste geheim, want fossielen uit een land smokkelen is illegaal. 'Dat schoonmaken is een monnikenwerkje, maar heerlijk om te doen. Zeker omdat ik van de ene in de andere verbazing viel,' zegt Walen. 'Je bent toch bezig met een ontdekkingstocht naar het verleden. Het besef dat ik een 160 miljoen jaar oud dier heb blootgelegd voor de rest van de wereld. Ja, dat doet me wel wat.'

De vondst van de eerste dinotand van 10 centimeter was al superbijzonder, maar er kwam steeds meer bij. 'Het allermooiste was dat alle stukjes bot en schedel die opgesloten zaten in het gesteente, bij elkaar bleken te horen. Ik had niet alleen een kaak van 60 centimeter, maar ook drie tanden. Dat is uitzonderlijk veel. Uiteindelijk was ik zelfs in staat om de hele schedel te reconstrueren.'

Schedel
Toen wist Walen nog niet op welke soort hij was gestuit, al had 'zijn' schedel verdacht veel weg van een Tyrannosaurus Rex, de populairste, gevaarlijkste en meest aansprekende roofdino, die 60 miljoen jaar geleden het Amerikaanse continent onveilig maakte.

Nadat de Nederlander een afgietsel van zijn dinoschedel had gemaakt, gaf hij de schat een jaar later terug aan de rechtmatige eigenaar, in dit geval de Portugese staat. 'Professor Octávio Mateus van de universiteit van Lissabon sloeg steil achterover toen ik hem de schedel overhandigde. Ja, hij was dolblij, maar zei wel dat ik dit niet vaker moest doen.'

Zo mogelijk nog unieker was een vondst die Walen 3 jaar later deed in dezelfde Portugese kuststreek niet ver van zijn eerdere vindplaats: een nest van de Torvosaurus, met eieren en zelfs resten van een dinosaurusembryo erin.

Priegelwerk
'Een Portugees meisje heeft het nest, dat op het eerste gezicht een flinke steenklomp was, vijf maanden lang met hele fijne naalden bewerkt en geprepareerd,' legt Walen uit. Dat was een enorm priegelwerk, maar dat leverde haar wel stukjes schedel en resten van dino-embryo's op. Het allermooiste was dat de embryo's konden worden herleid tot mijn eerdere vondst.

Toen was de wetenschappelijke cirkel rond. Samen met Octávio Mateus ben ik nog de oceaan overgestoken om onze vondsten te vergelijken met de resten van een Amerikaanse Torvosaurus, en wat bleek? Er waren genoeg verschillen om een aparte, Europese soort in het leven te roepen, de zogenoemde Torvosaurus gurneyi.'

Gurneyi? 'Ja, hij is vernoemd naar de wereldberoemde Amerikaanse dinotekenaar Gurney.' Had het niet eerlijker geweest om hem Torvosaurus waleni of iets dergelijks te dopen? Aart Walen weifelt even: 'Nee, dat hoeft voor mij niet hoor. Maar het had ook gekund.'

De Torvosaurus gurneyi moet iets kleiner zijn geweest dan de T.Rex, maar was zeker zo afschrikwekkend. Het beest was van kop tot staart 10 meter lang, liep op twee poten en had een enorme bek vol vlijmscherpe, 10 centimeter lange tanden.