Begraafplaats Hoge Wal.
Volledig scherm
Begraafplaats Hoge Wal. © Rianne den Balvert

Woerdense stadswal uit 1672 in ere hersteld

Als schutter van het Woerden van 1672 uitkijken vanaf de oude stadswal? Het is misschien volgend jaar al een feit. De overwoekerde en vervallen Hogewal in Woerden ondergaat in de komende paar jaar een ware metamorfose. Met als doel om dit grootste resterende stuk van de vroegere stadsmuur ‘beleefbaar’ te maken.

Woerden is sinds drie jaar druk bezig om de stervormige vesting met singelgracht op te knappen. Overal is een nieuwe strakke beschoeiing gebouwd met aanlegplaatsen voor plezierboten. Her en der zijn driehoekige vissteigers gebouwd met een wijds uitzicht over de vestingwallen.

De ‘kers op de taart’ volgt in de komende drie jaar. De gracht-zijde van de Hogewal en Torenwal krijgen een facelift.

Vier meter diep

Quote

Laat de begraaf­plaats maar oud zijn. Zolang je als bezoeker maar niet naar beneden duvelt

Jessica Rateland

De gemeente heeft subsidie van de provincie Utrecht gekregen om de graven van de oude Algemene Begraafplaats op de Hogewal te restaureren. Die zijn nu zó vervallen dat ze gevaarlijk zijn voor een wandelaar. Pal naast het middenpad bijvoorbeeld ligt een graf dat een kelder van vier meter diep heeft. Per graf bekijkt de gemeente wat er nodig is. ,,We gaan niets plakken of lijmen. Laat de begraafplaats maar oud zijn. Zolang je als bezoeker maar niet naar beneden duvelt’’, zegt ambtenaar Jessica Rateland, de drijvende kracht achter het hele project.

Deze en de naastliggende rooms-katholieke begraafplaats zijn in 1828 aangelegd op de restanten van de stadswal. Begraven in de kerk werd daarmee verleden tijd. De Algemene Begraafplaats (Hogewal) is inmiddels gesloten, de katholieke (Torenwal) wordt nog gebruikt.

De Algemene Begraafplaats lijkt door alle wildgroei van struiken en bomen ‘een rommeltje’. ,,Maar voor de historisch geïnteresseerde is dit een snoepwinkel’’, vertelt Rateland. Alle vooraanstaande families die Woerden hebben opgebouwd, liggen hier begraven. Burgemeesters, de heren van het landgoed Bredius, kaasfamilie Blok, noem maar op. Maar ook de armen van de stad liggen hier; helemaal langs de linker buitenrand van de dodenakker geven simpele paaltjes met volgnummers hun graven aan. Dat alles bij elkaar maakt de Hogewal volgens Rateland uniek. Met de restauratie in het komende jaar wordt de begraafplaats toegankelijk voor het publiek.

Wildgroei

De stadswal zelf, waarop de begraafplaats is aangelegd, wordt evenmin vergeten. In 1672, toen deze versterking langs de binnenstad werd gebouwd, torende de wal zo’n zeven meter boven de gracht uit. Nu onttrekken scheefgezakte bomen de wal aan het zicht. Die wildgroei haalt de gemeente weg. Er staan bijvoorbeeld veel zieke bomen. Andere exemplaren staan op de schuine helling van de stadswal en dreigen om te vallen. Deze helling wordt kaal gemaakt en krijgt een gazon.

Deze winter beoordeelt Woerden welke bomen bovenop de wal kunnen blijven staan. Hier duidt een lint bestaande en aan te planten bomen de vorm van de vesting aan. Langs de rand van de Algemene Begraafplaats komt een lage blokhaag, die verwijst naar de vroegere borstwering. Omdat de Katholieke Begraafplaats nog wordt gebruikt, komt hier een hogere haag die het besloten karakter van de begraafplaats garandeert.

Kanon

Quote

En we hebben nog heel veel ‘oude rommel’ om een mooie expositie in te richten

Jessica Rateland

Onderlangs de stadswal, langs het water, creëert Woerden in 2020 of 2021 een graspad vanaf het veldje bij het Plantsoen onderlangs de begraafplaatsen tot aan de berm van de Ravelijnsingel. Om het vestingkarakter tastbaar te maken, ‘zou een kanon op de wal heel tof zijn’, glimlacht Rateland. Het historische schiettuig op de begraafplaats zelf neerzetten, gaat wat ver. Daarom denkt zij aan de oever tussen de twee begraafplaatsen. ,,Je kunt hier het startpunt van de wandelroute maken met een trap naar beneden.’’

Voor het entreegebouw van de Algemene Begraafplaats is een ‘museale functie’ gedacht met wellicht een digitaal projectiescherm. ,,Zodat bezoekers namen van de hier begraven Woerdenaren kunnen opzoeken en zo de geschiedenis van de stad kunnen ontdekken. En we hebben nog heel veel ‘oude rommel’ om een mooie expositie in te richten.’’ Woerden dient hiervoor in 2019 een aanvraag in bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).

In samenwerking met indebuurt Woerden