Volledig scherm
Dave Toet, eigenaar van vishandel Cash & Carry. © Ruben Oreel

Vrijdag visdag bestaat nog

Poll I VideoVLISSINGEN - Waar komen tradities als 'woensdag gehaktdag' vandaan, en merken Zeeuwse ondernemers er nog iets van?

Op dinsdag liggen bij slagerij Schneider in Terneuzen de verse worsten in de aanbieding, want dinsdag is verse worstdag. Bij keurslagerij Gilissen in Vlissingen is elke woensdag het tweede pond gehakt halve prijs. Nog altijd is het op vrijdagen twee keer zo druk bij de visboer als door de week. En op zondag zal in veel huisgezinnen een pan soep op tafel komen; ook al zo'n traditie waarvan veel mensen niet eens weten waar die eigenlijk vandaan komt. 

poll

Vrijdag visdag is achterhaald

Vrijdag visdag is achterhaald

  • Eens (56%)
  • Oneens (44%)
855 stemmen

Bij zeevishandel Cash & Carry in Vlissingen zien eigenaren Henk van der Linden en Dave Toet op vrijdag zeker twee keer zoveel klanten als normaal. ,,Vroeger was het alleen op vrijdag drukker, tegenwoordig ook de zaterdagen", weet Van der Linden te vertellen. Hij vermoedt dat de afnemende invloed van kerkelijke tradities daar debet aan is. Maar er is nog een reden waarom veel mensen allereerst de vrijdag als typische visdag is: ,,Er zijn mensen die denken dat de vis vrijdag verser is. Vroeger gingen de schepen elke ochtend de zee op en kwamen ze tegen de avond terug, tegenwoordig vertrekken de schepen maandagmorgen vroeg en keren ze donderdagnacht terug. Maar wij zijn voor onze verse vis niet afhankelijk van wat de schepen binnenbrengen. Wij krijgen dagelijks verse vis."

Quote

Wij zijn voor onze verse vis niet afhankelijk van wat de schepen binnenbrengen. Wij krijgen dagelijks verse vis

Henk van der Linden van Cash & Carry

Kibbeling staat bij Cash & Carry stijf op 1 in de top vier van meest verkochte vissoorten op vrijdag, gevolgd door haring, schar en kabeljauw. Bij Vishandel Van As in Yerseke - een van de grootste vishandelaren van zuidwest-Nederland - gaan vooral de kabeljauw, tongetjes en zalm hard. Arie Schot krijgt op de vrijdag veel particulieren in de zaak die voor de weekaanbieding gaan. ,,Vorige week waren het tongetjes", zegt Schot. ,,Vijfentwintig, dertig kilo doe je daar dan wel van weg." Maar dat geeft niet, want bij Van As hoeven ze nooit nee te verkopen. ,,Wij zijn een groothandel, dus altijd zat op voorraad." 

Adriaan Schneider van Slagerij Schneider in het Terneuzense winkelcentrum Zuidpolder zit al 34 jaar in het slagersvak. Dinsdag heeft hij weer worst gedraaid in de worstenmakerij. ,,Dat doe ik al vanaf mijn 22e. Iedere dinsdag is de verse worst in de aanbieding, iedere woensdag gehaktdag. Heel vroeger, nog voor mijn tijd, waren er geen koelkasten. Slagers hadden granieten werkbanken waaronder ijsblokken lagen. Als er geslacht was, op maandag, werd het vlees zo snel mogelijk verwerkt. De mensen hadden niet zo veel geld en worst en gehakt waren goedkoop. Daar stonden ze voor in de rij. Want op, was op." 

Vrijdag Visdag

Vrijdag Visdag is bij uitstek een katholiek gebruik. De vis - die tegenwoordig duur betaald wordt - was vroeger goedkoper en werd gezien als minder luxe dan vlees. Op vrijdag, de wekelijkse vastendag, kwam in plaats van vlees vaak vis op tafel, bij wijze van sobere vervanging. Vrijdag - Goede Vrijdag - was de dag waarop Jezus aan het kruis werd geslagen en bij uitstek geschikt om zich te bezinnen op serieuze zaken en stil te staan bij de noden van anderen. Daar hoort bij dat men afziet van hedonistische genoegens als roken, drinken en copieus dineren. Vanuit de kerk is een strikt verbod op vlees op de vrijdag sinds het Tweede Vaticaans Concilie geschrapt (1962-1965). Maar de traditie leeft in veel gezinnen nog voort, getuige de vrijdagse drukte bij de vishandel.

Zondagse soep

In gezinnen waar vastgehouden wordt aan de zondagsrust, komt op die dag vaak een pan soep op tafel te staan: de zondagse soep. Die is de dag tevoren bereid en hoeft alleen te worden opgewarmd. Vooral bij gereformeerde gezinnen is de zondagse soep populair. 

Dinsdag verse worst

Maandag begint ook voor slagers de werkweek weer, en wel met het slachten. (Hoewel dat tegenwoordig nu het slachten vaak niet meer door slagers zelf gedaan wordt, op elke dag van de week wel gebeurt.) Op dinsdag begint het uitbenen en opsnijden van het karkas in herkenbare stukken als karbonaadjes, speklapjes en biefstuk. Het opsnijdsel, de kleine ondefinieerbare stukjes vlees die overblijven, wordt door de gehaktmolen gehaald. Worst ging vroeger in echte (schoongemaakte) darmen. Een deel van het gehakt ging in die darmen en werd als verse worst verkocht, een ander deel bleef liggen tot ' woensdag gehaktdag'. Voor worst zijn er intussen alternatieven zoals de eetbare collageendarm - maar aan dinsdag worstdag is niets veranderd.

Woensdag gehaktdag

Woensdag gehaktdag is een logisch vervolg op dinsdag verse worstdag  - want op enig moment waren de bruikbare darmen op en restte er alleen een berg afsnijsel of gemalen vlees. De kreet 'woensdag gehaktdag'  is in 1949 bedacht en de winnende slogan van een prijsvraag, uitgeroepen door de gezamenlijke slagersorganisaties en later overgenomen in reclames.