Volledig scherm
Zutphen - interview Jolande Withuis over de biografie van kunstenares Jeanne Bieruma Oosting die ze gaat schrijven. Opdrachtnummer: DS-2019-7703 Foto Rob Voss - www.robvoss.nl © Rob Voss

Jolande Withuis uit Zutphen mag drie jaar schatgraven voor biografie van vrijgevochten kunstenares

Jolande Withuis heeft drie jaar de tijd voor het schrijven van de biografie van kunstenares Jeanne Bieruma Oosting. Want in 2022 exposeert Museum Henriette Polak haar werk. ‘Dan pas?’, was Withuis’ eerste reactie. Maar dat was voor ze de schat vond: 22 archiefdozen met onder meer zo’n 3000 brieven.

Een biografie schrijven van Jeanne Bieruma Oosting (1898-1994) stond al lang op haar verlanglijstje. Nu Jolande Withuis met pensioen is, heeft ze haar handen ervoor vrij. Museum Henriette Polak in Zutphen organiseert bij de verschijning een overzichtstentoonstelling. ,,Dat kon niet eerder dan in het voorjaar van 2022. Achteraf maar goed ook.’’

Verrukkelijk

Op de werkkamer in haar woning in het oude centrum van Zutphen wijst ze op de archiefdozen en de brieven op haar bureau. ,,Bij haar nazaten bleken 22 archiefdozen te liggen. Daarin zitten zo’n drieduizend brieven, de handschriften zijn soms haast niet te ontcijferen.’’ Een ander zou de moed in de schoenen zakken, Withuis noemt het ‘verrukkelijk’. Dat het fulltime doorwerken betekent tot 2022, vindt ze geen probleem.

Volledig scherm
De brieven van Bieruma Oosting. © Rob Voss

Haar eerste en enige ontmoeting met haar hoofdpersoon staat Withuis nog altijd bij. In 1990 mocht ze van vriendinnen een aquarel uitzoeken bij de toen 92-jarige kunstenares in haar atelier aan het Amsterdamse Oosterpark. ,,Ze deed open, een sigaret in de mondhoek. We raakten aan de praat en ze zei: ‘U bent toch een geleerde vrouw. Waarom hebt u een man? U kunt toch geen twee heren dienen?’’’ Het was Jeanne Bieruma Oosting, ‘Biertje’ voor intimi, ten voeten uit volgens Withuis. ,,Ze was getrouwd met de kunst. Een typische exponent van de eerste feministische golf.’’

Deftig

Met deze keuze ging ze lijnrecht in tegen haar zeer deftige ouders. ,,Ze mocht als kind wat aquarelleren, zodat ze later als huisvrouw de menukaarten kon versieren. Een kunstenaarsbestaan was in die kringen voor vrouwen ondenkbaar. Terwijl ze nog geen man mocht ontvangen voor een kopje thee, trok ze naar Parijs waar ze bordelen en dronkenlappen vereeuwigde.’’

Welke invloed hebben afkomst en opvoeding op iemands keuzes en leven? Dat is de vraag die Withuis fascineert, zoals al bleek uit haar boeken over verzetsman Pim Boellaard, koningin Juliana en over haar eigen vader. Had ze nog geleefd dan had Withuis de kunstenares graag doorgezaagd over haar ‘huwelijk met de kunst’. ,,Ik denk dat ze de prijs ervoor met plezier heeft betaald. Maar hoe voorkwam ze dat ze zonder partner, gezin en hechte familieband vereenzaamde?’’

Volledig scherm
Jeanne Bieruma Oosting op verschillende foto's. © Rob Voss

Dood

Tegelijkertijd is Withuis blij dat de kunstenares niet over haar schouder meekijkt bij het schrijven. Een biografie kun je pas schrijven na iemands dood, vindt ze. ,,Iedereen creëert een verhaal over zijn of haar leven. Pas als een leven voltooid is, kun je er met afstand naar kijken.’'

Als biograaf waant Withuis zich een antropoloog die bij een vreemd volk op bezoek gaat. ,,Ik vind het heerlijk om me te verdiepen in kringen die niet de mijne zijn.’' In dit geval kringen van adel en kunstenaars. ,,Ik ben al een dag op ets-les geweest. Zodat ik op zijn minst de techniek snap. Ik weet nu hoe arbeidsintensief het is. Ik lees nu ook veel over kunstgeschiedenis.’' Ook bezocht ze al verschillende plekken waar ‘Biertje’ woonde en werkte. Of ze naar Parijs gaat, waar haar hoofdpersoon elf jaar verbleef, weet Withuis nog niet. ,,Veel is online te vinden en ik ben niet zo’n reiziger. Dit onderzoek is al een reis op zich.’'

Jolande Withuis is sociologe, feministe en schrijfster

Jolande Withuis (Zutphen, 6 juli 1949) is sociologe, feministe en schrijfster. Van 1980 tot 1996 doceerde ze vrouwenstudies. Van 1999 tot haar pensionering in 2014 werkte ze als onderzoeker bij het NIOD. Ze onderzocht de naoorlogse lotgevallen van Nederlandse overlevenden van concentratiekampen. Van een van hen, verzetsheld Pim Boellaard, schreef ze een biografie. In 2016 verscheen haar biografie van koningin Juliana en in 2018 Raadselvader over haar communistische vader.

Kunstenares Jeanne Bieruma Oosting (Leeuwarden 1898-Almen 1994) groeide op in Leeuwarden en Lochem in een familie uit Friese adel en patriciaat. Tegen de zin van haar ouders koos ze voor de kunst Ze had onder meer les van Albert Roelofs in Den Haag en trok eind jaren 20 naar Parijs. Aan het begin van de oorlog vestigde ze zich in Amsterdam. Ze schilderde en aquarelleerde maar werd door collega’s vooral geprezen om haar grafiek. Vanaf 1955 woonde ze de helft van het jaar in haar huis in Almen bij Zutphen, waar ze bijna tot haar dood bleef schilderen.